Wat is een miskraam?

Een miskraam is het verlies van een niet-levensvatbare vrucht vóór een zwangerschapsduur van zestien weken. De medische term voor een miskraam is een ‘spontane abortus’. Als de zwangerschap eindigt ná een zwangerschapsduur van zestien weken wordt niet meer gesproken van een miskraam, maar van een ‘vroeggeboorte’.

Gemiddeld eindigt een op die tien zwangerschappen in een miskraam. In Nederland krijgen jaarlijks ongeveer twintigduizend vrouwen een miskraam. Een op de vier vrouwen krijgt ooit tijdens haar leven een miskraam.

Hoe hoger de leeftijd van de zwangere vrouw, hoe groter de kans op een miskraam. Vrouwen die meer dan één miskraam hebben gehad, hebben een grotere kans om tijdens een volgende zwangerschap opnieuw een miskraam te krijgen.

Symptomen miskraam

Dreigende miskraam
Er wordt gesproken van een dreigende miskraam (‘abortus imminins’) bij bloedverlies in de eerste 16 weken van de zwangerschap. Vaak gaat dit gepaard met een gevoel van kramp in de onderbuik die lijkt op menstruatiepijn.
Wanneer u deze klachten heeft, hoeft dit echter niet te betekenen dat u daadwerkelijk een miskraam krijgt.

Bij de helft van de vrouwen met deze klachten, verdwijnt het bloedverlies spontaan en verloopt de zwangerschap verder normaal. Het bloedverlies wordt bij deze groep veroorzaakt door een andere oorzaak dan een miskraam. Bij de andere helft van de vrouwen zet de miskraam binnen enkele dagen door.

Doorzettende miskraam
Wanneer de miskraam doorzet, neemt de kramp in de onderbuik toe; deze kramp kan uitstralen naar de rug en/of de bovenbenen. Deze pijn kan op weeën lijken en wordt veroorzaakt door het samentrekken van de spieren in de baarmoeder.

Dit gaat gepaard met fors bloedverlies uit de vagina, vaak meer dan bij een menstruatie. Na enkele uren komt het vruchtje met het vruchtzakje naar buiten. Dit ziet eruit als een met helder vocht gevuld blaasje, omhuld door een stevig vlies met daarop roze vlokken.

Dit is niet altijd even makkelijk te zien door de bloedstolsels. Als u twijfelt of er sprake is van een bloedpropje of een vruchtzakje kunt u voorzichtig het weefsel met uw vingers uit elkaar trekken. Als u dan een met helder vocht gevuld blaasje ziet, is het vruchtzakje naar buiten gekomen. Zit er geen blaasje in, dan was het alleen maar een bloedstolsel. Afhankelijk van de zwangerschapsduur kunt u ook het vruchtje herkennen. Vaak is het vruchtje kleiner en ziet het er anders uit dan u misschien in fotoboeken heeft gezien.

Aanwijzingen
Sommige vrouwen merken al voordat er bloedverlies of pijn optreedt, dat hun zwangerschapsverschijnselen afnemen. De misselijkheid neemt af of verdwijnt, evenals de gespannen borsten. Het komt ook voor dat, tijdens het routine echo-onderzoek in de twaalfde zwangerschapsweek, wordt ontdekt dat het vruchtje niet meer leeft. Binnen enkele dagen tot weken zal het vruchtje en de vruchtzak dan naar buiten komen op bovenstaande manier.

Hoe ontstaat een miskraam?

Een miskraam kan verschillende oorzaken hebben:

  • Geen vruchtje

Soms is er helemaal geen vruchtje ontstaan en is er alleen maar sprake van een leeg vruchtzakje.

  • Ernstige afwijkingen

Een miskraam wordt meestal veroorzaakt door afwijkingen in het vruchtje zelf. Dit zijn meestal ernstige afwijkingen die niet met het leven verenigbaar zijn. Een miskraam lijkt dus het gevolg van een natuurlijk selectiesysteem van het lichaam. De afwijkingen in het vruchtje bevinden zich in het erfelijke materiaal dat opgeslagen ligt in de chromosomen. De afwijking is ontstaan tijdens de bevruchting of de latere celdelingen en is daarom meestal niet erfelijk.
Tijdens een volgende zwangerschap heeft u daarom geen verhoogde kans om nog een miskraam te krijgen.

  • Hogere leeftijd

Oudere moeders hebben een verhoogde kans op een miskraam. Op hogere leeftijd is de kans op het ontstaan van afwijkingen aan de chromosomen namelijk groter.

  • Roken

Roken kan een negatieve invloed hebben op de conditie van de bloedvaten in en naar de placenta. Een slecht functionerende placenta kan leiden tot overlijden van het vruchtje. Dit is een van de oorzaken waar u zelf invloed op uit kunt oefenen. Het is daarom erg aan te raden niet te roken tijdens uw zwangerschap. Eventueel kunt u uw huisarts vragen voor hulp bij het stoppen met roken.

  • Chromosoomafwijking

U of de vader van het kind kan een chromosoomafwijking hebben waar u of hij zelf geen last van heeft, maar wat bij het kind tot ernstige afwijkingen kan leiden die niet met het leven verenigbaar zijn. In dat geval zal de zwangerschap eindigen in een miskraam.

  • Een afwijkende vorm van de baarmoeder

Een schot in de baarmoeder waardoor de ruimte in de baarmoeder te klein is of een dubbel aangelegde, te kleine baarmoeder kunnen oorzaken zijn voor een herhaalde miskraam.

Ook poliepen, verklevingen die zijn ontstaan na een eerdere ‘curettage’ kunnen zorgen voor een miskraam. Een curretage is een kleine ingreep waarbij de baarmoedermond wordt opgerekt en leeggeschraapt met een soort lepeltje of leeggezogen met een dun slangetje waardoor het vruchtje en het vruchtzakje naar buiten komen.

Door een te kleine ruimte in de baarmoeder kan de placenta zich niet goed ontwikkelen. Een goede placenta is noodzakelijk voor een goede ontwikkeling van het vruchtje. Dochters van moeders die DES (diëthylstilbestrol, een kunstmatig vrouwelijk hormoon dat tussen 1947 en 1976 op grote schaal werd voorgeschreven aan zwangere vrouwen om miskramen te voorkomen) hebben gebruikt tijdens de zwangerschap hebben een grotere kans op afwijkingen aan de baarmoeder.

  • Stollingsafwijkingen bij de vrouw

Door een stollingsafwijking heeft het bloed de neiging sneller te stollen.
Wanneer u een stollingsafwijking heeft, kan dit problemen opleveren met de doorbloeding van de placenta en zo leiden tot een miskraam. Het komt zelden voor dat stollingsafwijkingen pas ontdekt worden op het moment dat er herhaaldelijke miskramen optreden. De stollingsafwijking heeft over het algemeen al eerder in het leven klachten gegeven.

  • Te veel van Luteïniserend Hormoon (LH)

LH is een hormoon dat betrokken is bij het ontstaan van een eisprong. Sommige mensen hebben zonder bekende reden te veel van het hormoon LH. Hoe een overmaat aan LH tot een miskraam leidt, is niet goed bekend.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Bloedverlies uit de vagina tijdens de eerste zestien weken van de zwangerschap kan het begin zijn van een miskraam, maar hoeft hier niet toe te leiden. Bij de helft van de zwangere vrouwen wordt dit bloedverlies inderdaad gevolgd door een miskraam. Bij de andere helft verloopt de zwangerschap verder normaal en bestaat er ook geen verhoogd risico op afwijkingen van het vruchtje.

Er bestaat geen behandeling om een dreigende miskraam te voorkomen. Ook rust heeft geen meerwaarde. De oorzaak van de miskraam ligt namelijk in het niet levensvatbaar zijn van het vruchtje. Als de verloskundige of gynaecoloog heeft vastgesteld dat er sprake is van een niet kloppend hartje en een miskraam zeker zal volgen, kunt u een van de volgende dingen doen:

  • afwachten tot de miskraam spontaan doorzet;
  • curettage

Ook kunt u ervoor kiezen een aantal weken af te wachten, en als dit wachten te lang duurt alsnog over te gaan op een curettage. Samen met uw verloskundige of gynaecoloog kunnen u en uw partner een keuze maken die bij u en uw situatie past.

Afwachten van miskraam
U kunt er voor kiezen om af te wachten tot het moment waarop de miskraam spontaan doorzet en het vruchtje naar buiten wordt gedreven. Dit afwachten en doormaken van de miskraam kunt u thuis doen.

Een reden voor afwachten kan zijn dat u het prettig vindt om in uw eigen omgeving te blijven en daar de miskraam af te wachten en door te maken. Afwachten heeft geen nadelige gevolgen voor uw lichaam of voor een eventuele volgende zwangerschap. Wel kan het emotioneel zwaar zijn.

Meestal zet de miskraam binnen één tot twee weken door. Voor de pijn tijdens de miskraam kunt u, als u dat wilt, van uw huisarts of verloskundige pijnstilling krijgen. Na de miskraam is de buikpijn vrijwel meteen over. U kunt nog wel enkele dagen bloedverlies hebben als bij een menstruatie.
Als u heftig bloedverlies of buikpijn houdt of koorts krijgt na de miskraam, is het verstandig om weer contact op te nemen met de verloskundige of gynaecoloog.

  • Curettage

De andere optie is kiezen voor een ‘curettage’. Hierbij wordt de baarmoedermond opgerekt en wordt de baarmoeder leeggeschraapt met een soort lepeltje of leeggezogen met een dun slangetje waardoor het vruchtje en het vruchtzakje naar buiten komen. Deze ingreep wordt in het ziekenhuis uitgevoerd door de gynaecoloog. De ingreep op zich duurt vijf tot tien minuten.
Meestal wordt de ingreep uitgevoerd onder een korte narcose. Lokale verdoving van de vagina en de baarmoedermond is soms ook mogelijk.

Er wordt vaak voor een curettage gekozen als u emotioneel veel moeite heeft om de ‘nutteloze’ zwangerschap verder te dragen, als er tijdens een spontane miskraam resten zijn achtergebleven of wanneer er sprake is van heel heftig bloedverlies tijdens de spontane miskraam.

  • Lichamelijk herstel

Lichamelijk herstel na een miskraam gaat meestal vrij vlot. U kunt nog enkele dagen last hebben van rood bloedverlies wat vervolgens over gaat in bruine afscheiding.

Het is het beste met gemeenschap te wachten tot het bloedverlies helemaal verdwenen is. Meestal volgt zes weken later een nieuwe menstruatie.
Wanneer u en uw partner er aan toe zijn, is er geen bezwaar na het stoppen van het bloedverlies opnieuw zwanger te worden. De miskraam heeft geen gevolgen voor deze nieuwe zwangerschap.

  • Verwerking

Een miskraam roept vaak veel emotionele gevoelens op bij u, uw partner of in uw directe omgeving. Boosheid, ongeloof, schuldgevoelens, verdriet een gevoel van leegte zijn veel voorkomende emoties na een miskraam. Ze horen bij de periode van rouw die op een miskraam kan volgen.
Soms kan deze rouw zo heftig zijn of zo lang duren dat het over gaat in een ‘postpartum depressie’, oftewel een depressie na de bevalling. Meer hierover kunt u lezen in de dokterdokter informatiefolder ‘Depressie na de bevalling’.

  • Opnieuw zwanger worden

U en uw partner zijn de enigen die kunnen bepalen op welk moment u er weer aan toe bent om opnieuw zwanger te worden. Medisch gezien is het verstandig om pas weer gemeenschap te hebben als het bloedverlies opgehouden is. Het kan zijn dat u zich tijdens een volgende zwangerschap angstiger en minder onbezorgd voelt en dat u bang bent dat er weer een miskraam zal ontstaan. Dat kan inderdaad, maar de kans dat de zwangerschap goed zal verlopen is veel groter dan de kans dat de zwangerschap weer zal eindigen in een miskraam.

Wanneer naar de huisarts?

Als u bloedverlies krijgt tijdens de eerste zestien weken van de zwangerschap kan dit wijzen op een dreigende miskraam, maar dit hoeft niet het geval te zijn. Bij de helft van de zwangere vrouwen gaat de zwangerschap toch normaal verder, de andere helft krijgt ook daadwerkelijk een miskraam.
Het is raadzaam om bij bloedverlies tijdens de zwangerschap contact op te nemen met uw huisarts, verloskundige of gynaecoloog die de zwangerschap begeleidt. Deze zullen u onderzoeken en indien nodig doorverwijzen naar de gynaecoloog in het ziekenhuis.

Wanneer u naar uw huisarts of een verloskundige gaat, zal deze u waarschijnlijk lichamelijk onderzoeken en met een eendebek (‘speculum’) naar de baarmoedermond kijken.

Hierbij zal gekeken worden of de baarmoedermond die normaal tijdens de zwangerschap gesloten is, open is gaan staan. Als dat het geval is, duidt dit op een dreigende miskraam. Als vermoed wordt dat er sprake is van een dreigende miskraam zal uw huisarts of verloskundige met u overleggen over het te volgen beleid.

Over het algemeen zal een afwachtend beleid gevoerd worden. U kunt dan gewoon weer naar huis. De tijd zal moeten uitwijzen of er inderdaad een miskraam zal volgen of niet. Eventueel kunt u samen met uw huisarts of verloskundige beslissen om een echo te laten maken. Deze echo kan uitsluitsel geven over het nog wel of niet in leven zijn van het vruchtje, maar zal geen invloed hebben op het verdere beleid.

Wat kunt u er zelf aan doen?

U kunt in principe zelf niets doen om te voorkómen dat een dreigende miskraam doorzet. Wel is het verstandig om zo gezond mogelijk te leven om zoveel als mogelijk is te voorkomen dat er afwijkingen aan het vruchtje zullen ontstaan (zie: ‘Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen’).

  • Doorzettende miskraam

Als de miskraam doorzet en de krampen pijnlijker worden, is het belangrijk om goed op uw ademhaling te letten. Hierdoor kunt u uw lichaam zoveel mogelijk ontspannen. Ook al is het moeilijk en wilt u uw vruchtje helemaal niet verliezen, u kunt het niet tegenhouden.

Probeert u zich daarom over te geven aan de pijn. Concentreert u zich op uw ademhaling. Adem rustig in via de neus en lang uit via uw mond. Eventueel kunt u oefeningen doen die geschikt zijn om weeën op te vangen. Als de pijn voor u heftig en niet verdraagbaar is, kunt u uw huisarts of verloskundige vragen om een pijnstiller.

  • Na de miskraam

Na de miskraam zijn er een aantal dingen die u kunt doen om het verlies een plaatsje te kunnen geven (zie: ‘Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen’).

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Een miskraam wordt meestal veroorzaakt door afwijkingen in het vruchtje zelf. U kunt een miskraam dan ook niet voorkomen. Wel is het verstandig om zo gezond mogelijk te leven om zoveel als mogelijk is te voorkomen dat er afwijkingen aan het vruchtje zullen ontstaan.

Dit kunt u doen door:

  • niet te roken
  • geen alcohol te drinken
  • gezond en gevarieerd te eten
  • geen medicijnen te gebruiken

Maar ook als u gezond leeft, is het nog steeds mogelijk dat u een miskraam krijgt. Meer dan gezond leven kunt u echter niet doen om een miskraam te voorkomen.

  • Bekijk het vruchtje

U kunt samen met uw partner naar het vruchtje kijken als dat geboren is. Het vruchtje ziet er anders uit dan u mogelijk in fotoboeken heeft gezien. Ook kan het al niet meer helemaal intact zijn omdat het al enige dagen tot weken niet meer leeft. Als u dat wilt, kunt een foto maken van het vruchtje zodat u er later naar terug kan kijken. Ook als u een curettage krijgt, kunt u vragen of het mogelijk is het vruchtje te zien. Dit is echter niet altijd mogelijk.

  • Neem de tijd om te rouwen

Na het doormaken van een miskraam kunnen allerlei emotionele gevoelens op u en uw partner afkomen. De periode van rouw en de heftigheid ervan verschilt van persoon tot persoon, vaak ook tussen u en uw partner. De duur hiervan kan variëren van enkele weken tot meer dan een jaar.
Eerst is er vaak ongeloof, gevolgd door ontkenning, opstandigheid en kwaadheid, later is er plaats voor verdriet en tot slot komt er op een bepaalde manier acceptatie.

Veel vrouwen hebben ook last van een gevoel van leegte, of voelen zich minderwaardig omdat ze de zwangerschap niet hebben kunnen uitdragen. Schuldgevoel en zoeken naar een oorzaak bij zichzelf komt veel voor. Hoewel heel begrijpelijk, is dit schuldgevoel niet nodig omdat een miskraam ontstaat door afwijkingen aan het vruchtje.

Voor sommigen is het ook een troost om te weten dat het vruchtje niet levensvatbaar zou zijn geweest of om te weten dat een nieuwe zwangerschap goed mogelijk is.

  • Omgaan met reacties vanuit de omgeving

De omgeving begrijpt vaak niet goed wat u doormaakt en komt met goedbedoelde adviezen die juist heel kwetsend of vol onbegrip kunnen overkomen. Daardoor kunt u zich buitengesloten voelen. Probeer toch zoveel mogelijk te accepteren dat sommige mensen het goed bedoelen, maar vrij onhandig kunnen zijn in hun formuleringen. Het kan gebeuren dat mensen u niet meer durven vertellen dat ze zwanger zijn of dat ze in uw bijzijn ineens op fluisterende toon gaan praten over hun kinderen.
Anderen kunnen goedbedoelde opmerkingen maken die u juist nog eenzamer kunnen doen voelen: “je bent nog jong, je kunt zo weer zwanger worden, ik ken iemand die wel drie miskramen heeft gehad, het kan altijd erger, ik ken iemand die met acht maanden haar kindje verloren heeft, nu ben je er nog niet aan gehecht, het hoort erbij.”

Wanneer u dit als kwetsend ervaart, kunt u het beste duidelijk aangeven dat u wel verdriet heeft en dat u zulke opmerkingen niet op prijs stelt. Ook kunt u aangeven waar u wel behoefte aan heeft, zodat het voor uw omgeving makkelijker wordt om u te steunen.

  • Praten

Het is verstandig om over uw gevoelens te praten met uw partner, vrienden, uw verloskundige of huisarts. Ook kan het helpen te praten met mensen die hetzelfde hebben meegemaakt. Er bestaan ook organisaties waarbij u in contact kunt komen met lotgenoten die soms het beste kunnen aanvoelen wat u allemaal doormaakt. Probeer te accepteren dat uw partner misschien een ander rouwproces doormaakt dan uzelf. Dit kan leiden tot spanningen, maar probeer er toch zoveel mogelijk over te praten. Het kan ook heel prettig zijn uw gevoelens in een dagboekje op te schrijven.

Waar kunt u terecht voor meer informatie en steun na een miskraam?

In samenwerking met

drs. J.H. Schieving (auteur)
W. van Donselaar (consulent)
R.
Burger (psycholoog)

Bronnen

  • Treffers PE, Heintz APM, Keirse MJNC et al. Obstetrie en Gynaecologie. De voortplanting van de mens. Eerste druk. Wetenschappelijke uitgeverij Bunge. Utrecht: 1993.
  • www.nvog.nl
  • NHG Standaard: Miskraam

Meer lezen:

  • Braam W, Buuren van. Als je zwangerschap misloopt. Zesde herziene druk.Uitgeverij De Kern. Baarn: 1999. (ISBN 90 325 06749)
  • Spitz B, Keirse M, Vandermeulen A. Tussen iets en niets. Uitgeverij Lannoo. Tielt: 1998. (ISBN 90 209 3444 9)
  • Cuisinier, M en Jansen, H. Met lege handen. Tweede druk. Uitgeverij Van Holkema & Warendorf/Unieboek, 1997. (ISBN 9026966997).
    Van Amstel, E. Geen ooievaar in de tuin. Uitgeverij Kok Voorhoeve. Kampen: 1997. (ISBN 90 297 1543X)