Wat is gezichtsbeharing?

Gezichtsbeharing bij vrouwen komt vrij veel voor. Elke vrouw na de menopauze krijgt geleidelijk meer haren in het gezicht. Bij jonge vrouwen is overmatige gezichtsbeharing meestal een onderdeel van een uitgebreidere vorm van overbeharing en hierin zijn twee vormen te onderscheiden: hypertrichosis en hirsutisme.

Bij hypertrichosis is er sprake van overmatige haargroei op plaatsen waar normaal ook haartjes groeien. De onderarmen, onderbenen, oksels en schaamlippen zijn hierbij veel sterker behaard dan bij andere vrouwen, maar gezichtsbeharing staat hierbij meestal niet op de voorgrond.

In het geval van hirsutisme groeien er haren op plekken waar vrouwen normaal niet behaard zijn, er ontstaat een mannelijk beharingspatroon. Er groeien donkere, dikke haren op de bovenbenen, borst en onderbuik, maar ook op de kin en op de bovenlip. Met name aan deze vorm van overbeharing bij vrouwen wordt in deze folder aandacht besteed.

Symptomen gezichtsbeharing

Overmatige gezichtsbeharing bij vrouwen is geen vaststaand gegeven en de definitie hiervan verschilt per ras en per cultuur. Vrouwen met een getinte huid hebben over het algemeen meer haargroei dan vrouwen met een blanke huid. In het land van herkomst is dit meestal geen probleem, iedereen heeft het en het wordt als normaal beschouwd. In een multiculturele samenleving zoals Nederland is, valt het echter meer op en kan het een probleem vormen voor de vrouw. Bij deze vrouwen is er dus eigenlijk niet echt sprake van overbeharing, maar toch wordt het eerder als zodanig beschouwd en behandeld.

‘Echte’ overmatige beharing houdt in dat uw haargroei duidelijk anders is dan die van andere vrouwen van dezelfde herkomst en dezelfde leeftijd als u. Hirsutisme kunt u herkennen doordat bij u haren groeien op plaatsen waar dat bij vrouwen meestal niet het geval is. Er groeien donkere en dikke haartjes op uw bovenlip, kin, borst, onderbuik en bovenbenen. Deze overmatige haargroei begint meestal aan het einde van de puberteit en tot aan de menopauze neemt de beharing geleidelijk toe. Na de menopauze neemt het hirsutisme af, maar zoals bij elke vrouw van deze leeftijd komen er wel meer zwarte haartjes in het gezicht.

Hoe ontstaat gezichtsbeharing?

Hirsutisme wordt veroorzaakt door een te grote invloed van het mannelijk hormoon testosteron in uw lichaam. Elke vrouw heeft kleine hoeveelheden testosteron in haar bloed. Hirsutisme ontstaat als er teveel testosteron in uw bloed zit of doordat uw huid op normale hoeveelheden testosteron te sterk reageert.

Er zijn verschillende oorzaken van een te hoog gehalte aan testosteron in uw bloed. Meestal is er sprake van het polycysteus ovarium syndroom. Dit is een aandoening waarbij de eicellen niet goed tot ontwikkeling komen en zich als met vocht gevulde blaasjes (cysten) ophopen in de eierstokken. De hormoonspiegels raken hierdoor in de war waarbij er vooral “mannelijke” hormonen zoals androgenen worden geproduceerd. Het polycysteus ovariumsyndroom gaat dan ook naast de overmatige haargroei vaak gepaard met nog andere symptomen, zoals onregelmatige menstruaties, meer puistjes, vetter haar en gewichtstoename en spontaan zwanger worden zal zelden voorkomen.

In enkele gevallen wordt hirsutisme veroorzaakt door andere afwijkingen in hormoonproducerende organen. Medicijngebruik, met name middelen die worden gebruikt bij epilepsie en reuma, kunnen eveneens de oorzaak zijn. Een te grote hoeveelheid testosteron in het bloed kan naast toegenomen beharing nog andere mannelijke kenmerken geven. Kalende plekken bij de slapen, kleiner wordende borsten, lager wordende stem, toenemende spiermassa, groter wordende clitoris (kittelaar) en een toegenomen behoefte aan seks zijn de bekendste voorbeelden.

Bij de meeste vrouwen met hirsutisme is de hoeveelheid testosteron in het bloed normaal, maar de haarwortel reageert er echter te gevoelig op. De invloed van het hormoon is hierdoor te groot en er ontstaat een mannelijk beharingspatroon. Deze vorm van hirsutisme wordt ideopatisch hirsutisme genoemd en is meestal erfelijk.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Medisch gezien is hirsutisme op zich onschadelijk, maar voor veel vrouwen is het echter heel vervelend. Ze kunnen zich onzeker, lelijk en minderwaardig gaan voelen. Sommige vrouwen gaan onterecht twijfelen aan hun vrouwzijn, denken dat de natuur een foutje heeft gemaakt en dat ze eigenlijk een man hadden moeten zijn. In dit opzicht kan het dus heel ernstig zijn. Het niet zwanger kunnen worden, zoals bij het polycysteus ovarium syndroom, is uiteraard ook vervelend en kan veel verdriet veroorzaken.

Wanneer u naar een arts gaat, zal deze eerst de oorzaak van de overmatige beharing proberen vast te stellen, door middel van een gesprek, een lichamelijk onderzoek en eventueel een bloedonderzoek of een echo. Indien er sprake is van het polycysteus ovariumsyndroom zult u daarvoor behandeld kunnen worden. Ditzelfde geldt ook voor de andere aandoeningen die leiden tot een te hoog testosterongehalte in uw bloed.

Als het hirsutisme bij u wordt veroorzaakt door te gevoelige haarwortels, is een behandeling mogelijk maar niet noodzakelijk. De huisarts kan u een anticonceptie-pil voorschrijven die licht gedoseerd is en de stof cyproteron bevat die de gevoeligheid van de haarwortels voor testosteron verminderd. Wanneer dit niet voldoende is, kan deze pil aangevuld worden met extra tabletten cyproteron.

Met behulp van een laser kunnen haarwortels worden vernietigd waardoor de haargroei eveneens sterk afneemt. De laserbehandeling is een dure behandeling die niet door alle ziektekostenverzekeraars wordt vergoed. Overigens duurt het bij al deze behandelingen een aantal maanden voordat het effect zichtbaar wordt. Bij zwarte haren is de laserbehandeling succesvoller dan bij lichte haren.

Wanneer naar de huisarts?

Als u last heeft van overbeharing is het verstandig om naar uw huisarts te gaan indien:

  • niemand anders in uw familie last heeft van overbeharing
  • u medicijnen gebruikt die de oorzaak zouden kunnen zijn
  • u symptomen heeft die kunnen wijzen op het polycysteus ovarium-syndroom>:
    • onregelmatige menstruaties
    • toegenomen hoeveelheid puistjes
    • haar dat sneller vet wordt dan voorheen
    • plotseling toenemen in gewicht
    • plotseling toenemende haargroei
    • moeilijk zwanger raken
  • u symptomen heeft die kunnen wijzen op een toegenomen hoeveelheid testosteron:
  • kaal worden bij de slapen
  • een groter worden clitoris (kittelaar)
  • gespierder worden
  • kleiner wordende borsten
  • stemverlaging
  • meer zin in seks
  • u daarnaast andere symptomen heeft waarover u zich ongerust maakt
  • de overbeharing voor u een cosmetisch bezwaar vormt en het u zelf niet lukt om het probleem te verminderen

Wat kunt u er zelf aan doen?

Hirsutisme is bij mensen met overgewicht meestal meer uitgesproken. Als u vermoedt dat dat bij u ook het geval is, zou u kunnen proberen af te slanken. Eventueel kunt u hierbij de hulp van een diëtiste inroepen. Zij kan u helpen bij het samenstellen van een evenwichtig- en gevarieerd dieet met minder calorieën.

Hirsutisme is voor de meeste personen met name een cosmetisch probleem, omdat zij het hebben van haartjes in het gezicht als erg ontsierend ervaren. Er is een aantal methoden waarmee u de haartjes kunt verwijderen of minder zichtbaar maken.

Haartjes op de bovenlip kunt u bleken met een bleekmiddel dat speciaal daarvoor is samengesteld, u kunt zich hierover informeren bij uw drogisterij. U kunt de haartjes ook verwijderen uit uw gezicht. Scheren leidt er niet toe dat de haartjes harder gaan groeien, maar er ontstaan wel snel stoppeltjes waardoor u zich eigenlijk dagelijks moet scheren. U kunt de haartjes er ook een voor een uittrekken met een pincet. Dit is pijnlijker, kost meer tijd, maar geeft een langduriger resultaat. Harsen heeft ongeveer hetzelfde effect, is minder tijdrovend, maar wel wat pijnlijker. U kunt dit harsen het beste bij een schoonheidsspecialiste laten doen.

Een andere behandeling die u bij de schoonheidsspecialiste kunt laten doen is elektrocoagulatie (elektrisch ontharen). De haarzakjes worden met kleine stroomstootjes vernietigd waardoor er geen haren meer uit kunnen groeien. Deze behandeling duurt een aantal maanden en is vrij kostbaar.

In toenemende mate wordt er gebruik gemaakt van de laserbehandeling. Bij een laserbehandeling worden de haarzakjes met kleine bundels licht vernietigd en deze behandeling wordt met name uitgevoerd door dermatologen (huidartsen).

Er zijn echter ook gekwalificeerde schoonheidsspecialisten die deze behandeling op medische indicatie kunnen uitvoeren en waarbij de behandeling soms door de zorgverzekeraar wordt vergoed. Meestal werken deze schoonheidsspecialisten in dienst van of samen met dermatologen.

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke – van Eijck (auteur)
Drs. H.W.J. Verblackt (consulent)
Drs. E.J. de Kreek (consulent)

Bronnen

  • Stearn M. Embarrassing problems. Hairiness in women.
  • Boom BW. Is Laserbehandeling van hirsutisme succesvol? Permanente nascholing huisartsen, Vademecum
  • Treffers PE, Heintz APM, Keirse MJNC et al, red. Obstetrie en gynaecologie. De voortplanting van de mens. Utrecht: Bunge, 1993.
  • Merkus JMWM, Does E van der, Sitzen JMA, red. Het gynaecologisch formularium, een praktische leidraad. Rotterdam: Erasmus publishing, 1997.
  • Eekhof JAH,Knuistigh Neven A, Opstelten W. Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk zesde druk 2013. Reed business education, Amsterdam