Refluxklachten

Wat zijn refluxklachten?

Refluxklachten zijn klachten die veroorzaakt worden door het terugstromen van zure maaginhoud in de slokdarm.

In principe is dit verschijnsel niet afwijkend; bij ieder mens stroomt een aantal malen per dag een klein deel van de sterk zure maaginhoud terug de slokdarm in.

Meestal blijft dit beperkt tot het onderste gedeelte van de slokdarm, maar soms hebben mensen last van 'zure oprispingen'. Hierbij komt er een kleine hoeveelheid maaginhoud terug in de keel. Er is pas sprake van een probleem wanneer dit proces tot klachten leidt.

Wanneer het zuur in de slokdarm tot ontsteking van het slokdarmslijmvlies leidt, spreken we van slokdarmontsteking ofwel 'oesofagitis'. Deze ontsteking kan alleen vastgesteld worden met een zogenaamd maagonderzoek (endoscopie) (zie informatiefolder 'Onderzoek bij maagklachten').

Afhankelijk van de mate van beschadiging van het slokdarm slijmvlies, spreken we van ontstekingsgraad 0 (wel klachten maar geen afwijkingen), 1, 2, 3 of 4 (zeer heftige ontsteking die de slokdarm rondom heeft beschadigd). Er worden ook andere gradaties gebruikt waarbij van A, B, C en D wordt gesproken

Symptomen refluxklachten

Bij refluxklachten kunt u van één of meer van de volgende zaken last hebben:

• zuurbranden of zure oprispingen
• pijn hoog in het maagkuiltje of achter het borstbeen
• ongemakkelijk gevoel in de bovenbuik
• opboeren of snel vol zitten

De verschijnselen bij refluxklachten zijn vaak gebonden aan uw houding en aan de maaltijd. De klachten kunnen zich bijvoorbeeld voordoen bij bukken of wanneer u ’s avonds in bed gaat liggen.

Of de klachten doen zich voor kort na de (hoofd)maaltijd, waarbij bepaalde voedselbestanddelen sneller klachten opwekken. Voorbeelden van zulke bestanddelen zijn: koolzuurhoudende dranken (frisdrank en/of koolzuurhoudend mineraalwater) vet (chocola en/of gefrituurde produkten) pepermunt, alcohol.

Hoe ontstaan refluxklachten?

Refluxklachten ontstaan doordat de bovenste maagportier vaker ontspant. De bovenste maagportier bestaat uit een samenspel tussen enerzijds de onderste spieren van de slokdarm en anderzijds de spieren van het middenrif.

Als de maagportier vaker openstaat, is er vaker en langer zuur in de slokdarm aanwezig waardoor klachten kunnen ontstaan. Eetgewoontes, stress, het gebruik van alcohol, roken en overgewicht hebben invloed op de sluitfunctie van de bovenste maagportier en kunnen hierdoor klachten uitlokken.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Refluxklachten is meestal een aandoening die bij perioden aanwezig is en klachten geeft. Na een periode van een aantal weken gaan bij de meeste mensen de klachten weer vanzelf voorbij, om na verloop van enkele maanden weer op te spelen. Er zijn ook mensen die wekelijks enkele uren last hebben.

Uitlokkende factoren zijn uw houding en wat u eet, maar ook roken en overgewicht kunnen refluxklachten uitlokken. Refluxklachten zijn in wisselende mate hinderlijk; over het algemeen kunnen ze geen kwaad.

In zeldzame gevallen leidt de ontsteking van de slokdarm tot zodanige littekenvorming, dat er een vernauwing van de slokdarm optreedt. Hierdoor wil het eten niet goed meer zakken en moet de slokdarm opgerekt worden. Dit is een complicatie die gelukkig niet vaak voor komt. Nog zeldzamer is het optreden van slokdarmkanker, wat soms het gevolg kan zijn van zeer langdurige reflux van zure maaginhoud in de slokdarm.

De medicamenteuze behandeling is bij voorkeur stapsgewijs:

• stap 1: het gebruik van zuurbinders, vooral bij incidentele klachten. Als zuurbinders uw klachten onvoldoende in de hand houden, volgt de tweede stap
• stap 2: het gebruik van maagzuurremmers (histamine-2 receptor antagonisten). Dit zijn middelen die de productie van maagzuur matig remmen

Geven ook deze middelen onvoldoende resultaat, dan volgt de laatste stap: protonpompremmers. Dit zijn de meest effectieve zuurproductieremmers. Eventueel kunt u ze nog in dubbele dosering gebruiken voor een beter effect.

Voor u begint met zuurremmende medicijnen, moet u met twee zaken rekening houden:

• Wanneer u weer stopt met zuurremmers kan er een korte periode (2 - 3 weken) met extra zuurbrandklachten optreden. Als tegenreactie wordt er gedurende korte tijd extra maagzuur geproduceerd. Dit gaat vanzelf weer over, maar kan eventueel ondersteuning met zuurbinders nodig maken
• U kunt zich er het beste op voorbereiden dat u de maagzuurremmers 2 tot maximaal 6 weken zult gebruiken en daarna weer zal stoppen. U kunt daarna weer maagzuurremmers gaan slikken, zodra de klachten terug komen. Dit "gebruik naar behoefte" (on-demand slikken) is net zo effectief als dagelijks gebruik, maar voorkomt dat u van de medicijnen afhankelijk wordt.

Wanneer naar de huisarts?

Bij refluxklachten gaat het om goede controle van de klachten. De mate van ontsteking en beschadiging van het slokdarmslijmvlies speelt daarbij geen rol.

Als u uw klachten met wat aanpassing van uw leefstijl of af en toe gebruik van een zuurbinder onder controle kunt houden, heeft u geen dokter nodig. Bovendien is het zo dat wanneer uw klachten op onregelmatige tijdstippen optreden en van korte duur zijn, een zuurbinder veel sneller dan andere middelen verlichting van de klachten geeft.

Het kan zijn dat ondanks uw eigen inspanningen, uw klachten hinderlijk aanwezig blijven en ook na 2 tot 3 maanden afwachten niet minder worden.

En het kan zijn dat de klachten zich niet goed laten controleren door zuurbinders; in dat geval kunt u de overige alternatieven met uw huisarts bespreken. Hij zou u een van de volgende twee soorten effectieve zuur remmers kunnen adviseren:

• de zogenaamde Histamine-2 receptor antagonisten
• de protonpompremmers

De laatste groep remt de zuurproductie het krachtigst. Vrijwel alle zuurproductie in de maag komt hiermee stil te liggen. Voor mensen met heftige klachten is dit een uitkomst, maar voor mensen met minder ernstige klachten is deze behandeling wellicht zwaarder dan nodig is. Als u deze middelen al langdurig slikt, is het verstandig om in overleg met uw huisarts eens proberen om te minderen.

Het is voor veel mensen effectief om bijvoorbeeld een paar dagen per week wel, en een paar dagen per week geen zuurremmers te gebruiken. Ook kunt u na 2 tot 3 weken uw dagelijks gebruik weer een aantal weken stoppen.

Omdat klachten van refluxziekte en klachten van de maag vaak erg op elkaar lijken, is er soms aanvullend onderzoek nodig. Als de huisarts aan een maagzweer denkt, kan dit gebeuren met een maagonderzoek met behulp van een buigzame slang, of met een bloedtest voor onderzoek naar infectie met de maagbacterie, Helicobacter pylori.

Ook kan de huisarts ervoor kiezen u een proefbehandeling te geven met zuurremmers. Een goede reactie op deze middelen is plezierig, maar is nog geen bewijs dat de klachten door reflux van zuur veroorzaakt worden.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Refluxklachten zijn nauw verbonden met onze Westerse, overvloedige leefstijl. U kunt de klachten zelf beïnvloeden door:

• eventueel overgewicht te verminderen
• te stoppen met roken
• de omvang van uw maaltijden te beperken.

Verder is het verstandig om de laatste drie uur voordat u naar bed gaat niets meer te eten, om te zorgen dat de maag dan minder vol is. Wanneer u in bed veel last heeft van de refluxklachten, kunt u proberen het hoofdeinde minstens tien centimeter te verhogen, door bijvoorbeeld blokken onder het bed te zetten. Het maagzuur stroomt dan minder gemakkelijk terug naar de slokdarm.

Het is raadzaam om geen extra kussens onder uw hoofd te leggen, want dan ligt uw lichaam in een knik, daardoor wordt de druk in uw buik groter. Het maagzuur kan dan juist gemakkelijk in de slokdarm terugstromen

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Verandering van uw leefstijl kan een gunstige invloed hebben op klachten van refluxziekte. Het verminderen en voorkomen van overgewicht door voldoende lichaamsbeweging en stoppen met roken is daarbij heel belangrijk.

Om refluxklachten te voorkomen of te bestrijden, kan het helpen om niet te grote maaltijden te nuttigen en na de maaltijd de tijd te nemen om het eten te laten zakken. Het is bovendien raadzaam om voor een regelmatige stoelgang te zorgen, zodat u niet hoeft te persen, maar de ontlasting gemakkelijk het lichaam verlaat (zie informatiefolder 'Invloed van leefstijl op maagklachten').

In samenwerking met

Dr. A.O. Quartero (auteur)
Dr. P. Fockens (consulent)
Dr. G.J.B. Hurenkamp (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• Tytgat GNJ, Janssens J, Reynolds JC, Wienbeck M. Update on the pathophysiology and management of gastro- oesophageal reflux disease: the role of prokinetic therapy. Eur J Gastroenterol Hepatol 1996;8:603-11.
• Jones R. Gastro-oesophageal Reflux disease in general practice. Scand J Gastroenterol 1995; Volume 30:35-8.
• NHG folder Maagklachten. Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht. Versiedatum juli 2001.
• NHG patiëntenbrief Refluxklachten. Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht. Versiedatum september 1998.