Maagzweer

Wat is een maagzweer?

Maagklachten kunnen in drie verschillende soorten worden onderverdeeld, namelijk in de volgende:

  • veroorzaakt door een zweer in de maag of twaalfvingeringe darm
  • veroorzaakt door reflux van maagzuur in de slokdarm
  • aspecifieke maagklachten

De maag speelt een belangrijke rol bij het opslaan van voedsel en het op gang brengen van de vertering. Om ons lichaam te beschermen tegen binnendringende micro-organismen (bacteriën, virussen, parasieten) produceert de maag zoutzuur. Hierdoor wordt de maaginhoud zuur.

Het slijmvlies waarmee de maag van binnen is bekleed, is doorgaans goed tegen dit zuur bestand. Als echter een beschadiging van het slijmvlies optreedt, kan er gemakkelijk een zweer van het slijmvlies ontstaan.

Zo’n zweer kan ontstaan in de maag zelf, maar komt vaker voor net voorbij de maag, in de twaalfvingerige darm. Doorgaans spreken we in beide gevallen van een “maagzweer”. De inwerking van zuur op de beschadigde maagwand zal in de meeste gevallen een pijnlijke aangelegenheid zijn, hoewel maagzweren soms ook betrekkelijk symptoomloos kunnen verlopen.



Symptomen maagzweer

Bij een maagzweer kunnen één of meerdere van de volgende klachten voorkomen:

specifieke klachten
Pijnklachten in de bovenbuik, met name ’s nachts en op een lege maag

niet-specifieke klachten, zoals:

  • een opgeblazen gevoel
  • snelle verzadiging
  • zuurbranden.



Hoe ontstaat een maagzweer?

Helicobacter pylori: de maagbacterie
Sinds een aantal jaren kennen we de meest voorkomende oorzaak van de beschadiging van het slijmvlies van maag en twaalfvingerige darm. Het betreft een bacterie genaamd Helicobacter pylori. Deze bacterie voelt zich thuis in de zure omgeving van de maag. Vroeger dachten we dat het onmogelijk was voor een bacterie om het maagzuur te overleven.

Vele mensen dragen deze bacterie bij zich, terwijl zij nooit klachten hebben. Er is dus meer nodig dan alleen de “maagbacterie” om een maag- of twaalfvingerige darmzweer te ontwikkelen. Men denkt dat stress en rookgedrag hier ook een rol bij spelen.

Waar de maagbacterie vandaan komt
Besmetting met Helicobacter pylori treedt op in de kinderjaren. Minder gunstige leefomstandigheden zoals een klein huis, veel kinderen en gebrekkige hygiëne vergroten de kans op besmetting. Om deze reden zijn jongere mensen in veel mindere mate besmet dan mensen die voor de oorlog zijn geboren. Na de kinderleeftijd is de kans om alsnog besmet te raken zeer klein; ook is er een zeer kleine kans dat de besmetting “spontaan” geneest.

Overige oorzaken van maagzweren
Een minder vaak voorkomende oorzaak van maagslijmvliesbeschadiging is het gebruik van bepaalde pijnstillers: de zogenaamde niet-steroïde anti-inflammatoire middelen, meestal aangeduid als NSAID. Deze middelen zijn vrij verkrijgbaar bij drogist en apotheek. Voorbeelden van middelen uit deze groep zijn acetylsalicylzuur (Aspirine), ibuprofen (Nurofen, Advil, Brufen) of diclofenac (Voltaren, Cataflam).

Locaties van zweren
Er zijn zoals eerder genoemd twee locaties waar een maagzweer kan voorkomen. Zweren van de twaalfvingerige darm komen het meeste voor, ongeveer twee tot vier maal zo vaak als zweren inde maag zelf.

Twaalfvingerige darmzweren worden vrijwel altijd veroorzaakt door Helicobacter pylori en slechts zelden door bepaalde pijnstillers. Zweren in de maag worden in ongeveer 70% van de gevallen door de maagbacterie veroorzaakt en in 20-25% door bepaalde pijnstillers. Zelden worden er zweren gevonden bij mensen waar de maagbacterie niet gevonden wordt of waar ook geen sprake was van pijnstillergebruik.



Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Een maagzweer kan spontaan genezen, maar keert ook gemakkelijk vanzelf weer terug. In de andere gevallen zorgt een medicijnkuur meestal voor een volledige genezing. Slechts zelden geeft een maagzweer (2% van alle maagzweren per jaar) kans op complicaties, zoals een bloeding of een perforatie van de maagwand naar de buikholte.

Wanneer een maagzweer onvoldoende behandeld wordt en steeds terugkeert, kan uiteindelijk littekenvorming optreden van de uitgang van de maag. Dit kan leiden tot problemen bij de doorgang van voedsel.



Wanneer naar de huisarts?

In de volgende omstandigheden kunt u het beste contact zoeken met uw huisarts:

  • indien uw klachten gepaard gaan met onbedoeld gewichtverlies
  • als u het gevoel heeft dat het eten in de slokdarm blijft hangen
  • als de klachten gepaard gaan met regelmatig braken, bloedbraken of zwartverkleurde ontlasting.

Ook wanneer de klachten langer aanhouden of steeds terugkeren, kan het nuttig zijn uw huisarts te raadplegen.

Indien u vroeger een maag- of twaalfvingerige darmzweer heeft gehad, kan het zijn dat dit onvoldoende is genezen; mogelijk is er nu een blijvende genezing voor u beschikbaar. Wanneer de maagbacterie met succes behandeld wordt, is de kans op terugkeer van een maagzweer praktisch uitgesloten .

Indien uw klachten sinds kort aanwezig zijn en onschuldig lijken, zal uw huisarts hierover uitleg geven en eventueel ondersteunende medicatie voorschrijven.

Zijn uw klachten hardnekkiger of denkt de huisarts aan een maagzweer, dan kan hij één van de volgende drie stappen ondernemen:

  • een maagonderzoek aanvragen
    De huisarts vraagt aan de maag-darm-lever arts of internist om met een dunne, flexibele slang de binnenzijde van uw slokdarm, maag en twaalfvingerige darm te onderzoeken op eventuele aanwezigheid van een zweer. Op grond van de uitslag kan de huisarts gericht een behandeling instellen
  • een proefbehandeling geven met krachtige zuurremmers (protonpomp remmers)
    Mensen met een maagzweer of ontsteking van de slokdarm zullen vrijwel altijd gunstig reageren op deze behandeling
  • u onderzoeken op infectie met Helicobacter pylori, de maagbacterie
    Dit gebeurt meestal met een bloedtest, maar kan ook met een ademtest of in de ontlasting nagekeken worden. Indien u de maagbacterie niet bij zich draagt en geen pijnstillers (NSAID) gebruikt, is de aanwezigheid van een maagzweer vrijwel uitgesloten.


Behandeling tegen de maagbacterie Helicobacter pylori
De maagbacterie wordt tegenwoordig behandeld met een combinatie van drie verschillende middelen: een zuurremmer in combinatie met twee verschillende antibiotica. Het is heel belangrijk voor het slagen van de behandeling dat deze middelen volgens aanwijzing worden gebruikt, en dat de kuur volledig afgemaakt wordt.

Na het opvolgen van dit advies, is de kans dat de bacterie niet weg is nog steeds 10%. In zo’n geval krijgt u nog een tweede behandeling. Vaak wordt dan gekozen voor een combinatie van vier middelen. Een antibioticum doodt de bacteriën in de maag waardoor de maagzweer beter kan genezen.

Bijwerkingen
De meeste mensen hebben geen last van de behandeling. Toch kan zo’n behandeling met bijwerkingen gepaard gaan. Diarree komt het meeste voor, maar ook misselijkheid; de kuur met vier middelen geeft vaak een metalige bijsmaak in de mond. Deze bijwerkingen gaan vanzelf weer over.

U kunt de kuur toch het beste volgens schema afmaken, om zo de kans dat uw maagzweer verdwijnt, zo groot mogelijk te maken. Even doorzetten, en dus de kuur afmaken, kan u langdurig gebruik van medicijnen besparen. In zeldzame gevallen treden allergische reacties op bij het gebruik van antibiotica, zoals huiduitslag. In zo’n geval zou u de kuur niet af kunnen maken en moet u contact opnemen met uw huisarts.

Kuurschema’ s
Er zijn verschillende schema’s voor een medicijnkuur tegen de maagbacterie Helicobacter pylori in gebruik. Deze schema’s hebben een kans op succes van ongeveer 90% bij gebruik volgens voorschrift. De behandeling vindt in Nederland meestal plaats door het gebruik van een maagzuur remmer (protonpomp remmer) in combinatie met twee verschillende antibiotica. Dit medicijngebruik duurt doorgaans 7 dagen.

Wanneer moet u terug naar de huisarts?
Indien uw klachten niet overgaan, of weer terugkeren moet u opnieuw uw huisarts raadplegen. Als uw klachten weggaan en wegbli jven, is controle niet nodig . Als u twijfelt of u met de eradicatie kuur voor Helicobacter pylori moet doorgaan, is het heel belangrijk dat u met uw huisarts overlegt. Heeft u de kuur vroegtijdig gestaakt, dan moet u dit bij uw huisarts melden.



Wat kunt u er zelf aan doen?

De kans op aanwezigheid van een maagzweer blijft klein, ook al heeft u maagklachten. Indien u een maagzweer heeft, moet u voor blijvende genezing waarschijnlijk de boven beschreven behandeling ondergaan.

Indien u sinds kort klachten heeft, kunt u gerust even afwachten of zuurbindende middelen proberen die u bij drogist of apotheek kunt kopen. Een gezonde levensstijl, zoals stoppen met roken kan helpen uw klachten te verminderen (zie hoofdstuk: leefstijl).



Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Het is zeer waarschijnlijk dat roken zowel de kans op een maagzweer, als de kans op maagklachten vergroot. Stoppen met roken zal dus het risico op deze aandoeningen verminderen.

Zorgt u voor een zekere regelmaat in uw leven, waarbij u de tijd neemt voor het nuttigen van uw maaltijden. Hoewel hierover vaak wisselend wordt gedacht, is het onwaarschijnlijk dat u door het vermijden van bijvoorbeeld koffie of kruiden minder kans op een maagzweer heeft.



In samenwerking met

Dr. A.O. Quartero (auteur)
Drs. L.J.M.L. Hameter-Kersbergen (consulent)
Dr. G.J.B. Hurenkamp (consulent)
Dr. P. Fockens (consulent)



Bronnen

  • Agreus L., Talley N. Challenges in managing dyspepsia in general practice. BMJ 1997;315:1284-8.
  • Agreus L., Talley NJ. Dyspepsia: current understanding and management. Annu Rev Med 1998;49:475-93.
  • NHG Standaard: Maagklachten