Zweepslag

Wat is zweepslag?

Een zweepslag is een spierletsel. Dit letsel kan variëren van een verrekking tot een gedeeltelijke scheur in de spier. De medische term voor zweepslag is coup de fouet. In de meeste gevallen vindt een zweepslag plaats in de kuitspier. Per jaar krijgt ongeveer 0,5% van de Nederlanders een zweepslag, met name mensen tussen de 25 en de 65 jaar. Bij mannen komt een zweepslag ongeveer anderhalf keer vaker voor dan bij vrouwen.



Symptomen zweepslag

Een zweepslag verloopt heel kenmerkend. Tijdens het bewegen, en soms ook in rust, heeft u ineens het gevoel dat er iets hards tegen uw kuit aankomt. Een bal bijvoorbeeld of, zoals de naam al aangeeft, een zweepslag. Soms gaat dit gevoel gepaard met een hoorbaar knapje. U voelt hevige, scherpe pijn en kunt niet meer op het been staan. Het komt regelmatig voor dat mensen flauwvallen van de pijn. Na een paar uur is het soms mogelijk om een eindje te strompelen. Dat lukt alleen wanneer u de voet sterk gebogen houdt en op uw tenen loopt. Op de plek van het letsel ontstaat een zwelling en na enige dagen ook een blauwe plek door een bloeduitstorting. Door het uitzakken van bloed naar beneden kan deze overigens wat lager zitten dan de plek waar u de pijn voelt.



Hoe ontstaat zweepslag?

Het is niet bekend hoe en waarom een zweepslag ontstaat. Het is wel gebleken dat het meer voorkomt bij sporten waar u wel eens met een gestrekt been op uw tenen staat en felle bewegingen maakt. Tennis (serveren) en volleybal (smashen) zijn bekende voorbeelden. Niet of slecht opwarmen voor het sporten verhoogt eveneens de kans op een zweepslag. In koud en vochtig weer is het risico hoger dan in warm en droog weer.



Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Een zweepslag is niet gevaarlijk. De schade die aan de spier is aangericht, is in de regel binnen enkele weken weer hersteld, als u er op een goede manier mee omgaat. U kunt na een week meestal al weer wat beter lopen en na 4 tot 6 weken is sporten weer mogelijk.



Wanneer naar de huisarts?

Veruit de meeste mensen met een zweepslag bezoeken vanwege de pijn en de onmogelijkheid te lopen, de huisarts. De huisarts gaat na of de spier alleen verrekt of gedeeltelijk gescheurd is. Als de spier geheel gescheurd is, wordt u doorverwezen naar het ziekenhuis voor verdere behandeling.



Wat kunt u er zelf aan doen?

Om uw lichaam de kans te geven de schade zo goed mogelijk te herstellen, is er een aantal dingen die u zelf kunt doen.

Rust
De eerste paar dagen kunt u het been het beste zoveel mogelijk rust geven. Dit zal u geen enkele moeite kosten, want bewegingen zijn nog erg pijnlijk.

Koelen
In de acute fase kunt u uw kuit koelen met ijs of met koud stromend water. Pas wel op dat het niet te koud wordt en dat het been niet onderkoeld raakt. IJs kunt u daarom beter niet op de blote huid leggen. IJsklontjes in een washandje zijn veiliger en net zo effectief. Als u koelt met koud stromend water, haal het been dan om de paar minuten uit de straal totdat het weer wat opgewarmd is.

Licht drukverband

In de meeste gevallen legt de huisarts een licht drukverband aan. Het verband hoort te beginnen bij uw tenen en te stoppen bij uw knie. Leg het eerste stukje van de verbandrol op de wreef van uw voet en maak daarna met het verband een slag om uw voet. Plaats de tweede laag zo dat u van de eerste laag nog ongeveer de helft ziet. Wikkel zo het verband verder naar boven toe om uw been. Trek het mee en dan heel licht aan zodat er wat druk op komt. Als u het fijner vindt om het verband echt strak om uw kuit te hebben, dan moet u voordat u het verband aanlegt eerst een laag vette watten om uw been leggen. U of iemand die u kan helpen, kan eventueel daarover advies vragen bij de drogist of apotheek. Vindt u dat toch te moeilijk om te doen dan kan een goed aangelegd drukverband rustig een paar dagen blijven zitten. Heeft u de indruk dat het verband niet meer goed zit, maak dan een afspraak bij uw huisartspraktijk.

Been omhoog
Houd de eerste week het been zoveel mogelijk hoog.
Als u zelf bijvoorbeeld op de bank of een stoel gaat zitten, kunt u uw been op een krukje of bijzettafeltje met een kussentje leggen.
Als u in bed ligt, hoeft u uw been niet omhoog te leggen.

Voorzichtig oefenen
U kunt direct al wat gaan oefenen. Het is belangrijk dat u dat doet op geleide van de pijn, dat wil zeggen dat u alleen oefeningen doet waarbij u geen pijn heeft. Te snel belasten kan leiden tot een nieuwe zweepslag.

Veel mensen met een zweepslag komen tijdelijk onder behandeling van een fysiotherapeut. Deze kan u precies uitleggen en voordoen welke oefeningen u kunt doen.

Met sporten moet u de eerste maanden rustig aan blijven doen, vermijd daarbij felle kuitbewegingen.



Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Er is een aantal maatregelen die u kunt nemen om de kans op een zweepslag te verkleinen.

Goed opwarmen voor het sporten
Wat u ook gaat doen, opwarmen en de spieren rekken is altijd belangrijk. Zelfs voor bijvoorbeeld een korte boswandeling. De kuitspier kunt u rekken door de volgende oefening uit te voeren:

Oefening

  • Ga met de benen naast elkaar staan
  • Zet een been een halve meter naar achteren
  • Buig langzaam door uw voorste been
  • Laat de hak van uw achterste been op de grond
  • Buig net zo lang door het voorste been tot u duidelijk spanning voelt in de kuit van het achterste been
  • Houd deze stand een aantal seconden vast
  • Doe hetzelfde nu met het andere been
  • Herhaal de oefening een aantal malen


Goed kleden
Bij koud en vochtig weer is de kans op een zweepslag groter. In deze weersomstandigheden kunt u het beste een lange (trainings)broek aantrekken als u buiten gaat wandelen of sporten.



In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (auteur)
Drs. H.W.J. Verblackt (consulent)
Dr. A.J.M. Sauter (consulent)



Wetenschappelijke verantwoording

  • Langenhorst H. De zweepslag! Medische commissie KNKV.
  • Streefkerk JG, Verheij ThJM (red). Kleine kwalen in de huisartspraktijk. 3e druk.