Wratten

Wat zijn wratten?

Wratten zijn goedaardige gezwelletjes van de huid, die meestal worden veroorzaakt door een virus. Het Latijnse woord voor wratten is verrucae. Wratten komen vaak voor; vrijwel iedereen krijgt er wel eens mee te maken. Er bestaan verschillende soorten wratten:

• de gewone wrat (verruca vulgaris)
• de ouderdomswrat (verruca seborrhica/verruca senilis)
• de voetwrat (verruca plantaris)
• de platte wrat (verruca plana)
• de steelwratjes (verruca filiformis)
• de waterwratjes (mollusca contagiosa)
• de genitale (op de geslachtsorganen) wrat (condylomata acuminata)

Eén op de tien kinderen tussen de vijf en zestien jaar heeft last van gewone of voetwratten. Deze komen het meest voor bij jongeren tussen de twaalf en zestien jaar. Evenveel jongens als meisjes hebben last van wratten. Waterwratjes komen vooral bij jongere kinderen voor.

Symptomen wratten

Er bestaan veel verschillende soorten wratten, die elk andere kenmerken hebben.

Gewone wratten
Gewone wratten zijn kleine ronde gezwelletjes op de huid. De grootte varieert van minder dan een millimeter tot meer dan een centimeter. Wratten voelen hard en ruw aan en hebben een hobbelig oppervlak.

Ze hebben dezelfde kleur als de huid. Vaak komen meerdere wratten in groepjes bij elkaar voor, vooral op de handen, de knieën en in het gezicht.

Ouderdomswratten
Ouderdomswratten zijn kleine, vettige plekjes die iets op de huid liggen. De wratten zijn in eerst geel en verkleuren later bruin tot zwart. Ze komen vooral voor bij mensen ouder dan vijftig jaar en worden vaak gezien op het gezicht, de borst, de buik en de rug. U kunt het ontstaan van deze wratten niet voorkomen.

Voetwratten
Wratten op de voet zijn plat en komen vooral voor op de voetzool. Deze zijn ook huidkleurig en hebben dezelfde grootte als normale wratten. Soms groeien ze in de diepere huidlagen en geven ze pijnklachten bij het lopen.

Voetwratten komen vaker in hun eentje voor dan in groepjes. Een voetwrat kan makkelijk verward worden met een eksteroog of likdoorn. Een likdoorn is vaak pijnlijk en bevindt zich meestal onder de voetzool, op de tenen of tussen de vierde en vijfde teen. Een likdoorn bestaat uit eelt en ontstaat op plaatsen met druk.

Platte wratten
Platte wratten zijn glad en vlak. Vaak zijn deze huidkleurig of lichtbruin van kleur. Ze zijn enkele millimeters groot. Meestal bevinden ze zich op het gezicht, de armen of de benen.

Steelwratjes
Steelwratjes zijn uitstulpsels op een klein steeltje. Ze zijn huidkleurig en enkele millimeters groot. Steelwratjes worden vooral gezien in het gezicht en in de hals.

Waterwratjes
Waterwratjes zijn kleine ronde gezwelletjes van enkele millimeters groot die vooral bij kinderen voorkomen. In het midden van het waterwratje zit een putje. Meestal zijn deze wratjes wit of doorschijnend van kleur.

Als op een waterwratje gedrukt wordt, komt er witte substantie naar buiten. Ze komen overal op het lichaam voor, vooral op de romp, de armen en de benen, en juist niet zo vaak op de handen en voeten.

Genitale wratten
Genitale wratten bevinden zich op de huid en slijmvliezen in het gebied van de anus en het geslachtsorgaan. Ze zijn rozerood tot bruin gekleurd en hebben een bloemkoolachtig uiterlijk. De wratten zijn 1 tot 5 mm groot.

Soms kunnen ze klachten geven van pijn, jeuk of branderigheid bij het plassen of pijn bij de gemeenschap. Besmetting vindt plaats via seksueel verkeer.
U kunt meer hierover lezen in de informatiefolder 'Genitale wratten'.

Hoe ontstaan wratten?

De meeste wratten ontstaan door een infectie van de huid met het humaan papilloma virus. Dit virus kan gemakkelijk opgelopen worden in ruimtes waar veel kinderen komen die zelf wratten hebben, zoals in zwembaden en gymzalen.

Het virus veroorzaakt een infectie van de huid, waardoor de huidcellen sneller gaan delen en een dikkere hoornlaag dan normaal gaan vormen. Meestal zit er enkele maanden tussen de besmetting met het virus en het ontstaan van de wratten.

Waterwratjes en genitale wratten worden veroorzaakt door een ander virus. Waterwratjes worden overgedragen door aanraken van de huid van iemand met waterwratjes, of door het spelen met hetzelfde speelgoed.
Genitale wratten worden overgedragen via seksueel contact.
De oorzaak van ouderdomswratten is niet bekend.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Wratten zijn niet gevaarlijk
Wratten zijn niet gevaarlijk voor de gezondheid, maar kunnen wel jeuken of ontsierend zijn. Voetwratten geven soms pijn bij het lopen. Ook kan er een infectie van de huid ontstaan op de plaats waar de voetwrat zit.

Wratten verdwijnen spontaan
De meeste wratten verdwijnen binnen twee jaar na het ontstaan vanzelf. Zwarte puntjes in de wrat zijn vaak een teken dat de wrat zal gaan verdwijnen. Voetwratten kunnen hardnekkig zijn.

Wratten zijn erg besmettelijk
Het wrattenvirus kan zich gemakkelijk verspreiden over de huid door krabben en wrijven. Hierdoor kunnen plekken met wel tientallen wratten ontstaan. Het wrattenvirus wordt gemakkelijk overgedragen.
Ouderdomswratten zijn niet besmettelijk.

Behandeling
Als u de wratten erg hinderlijk vindt, of als ze op een ontsierende plaats zitten, kunnen de wratten behandeld worden door de huisarts of de huidarts (dermatoloog). Er bestaan diverse behandelmethoden, de resultaten van de behandelingen zijn vergelijkbaar.

Voorbehandeling
Vooral bij voetwratten kan het nodig zijn de wratten voor te behandelen, om de dikke hoornlaag los te weken. Dit gebeurt door op de wrat een pleister te plakken met een weekmakend zalfje. De pleister wordt één tot twee keer per dag vervangen.

De huid rondom de wrat moet beschermd worden met vaseline of zinkolie. Het week geworden hoornlaagje zal vervolgens een aantal keer weggeschraapt worden. Deze voorbehandeling kan soms al voldoende zijn om de wrat te laten verdwijnen.

Vloeibare stikstof
Als het bovenste hoornlaagje is verdwenen, kan het overgebleven gedeelte van de wrat behandeld worden met vloeibare stikstof. Het aanstippen met vloeibare stikstof kan pijnlijk zijn.

Na ongeveer tien dagen ontstaat een blaar, waardoor het overgebleven gedeelte van de wrat van de huid afvalt. Soms is het nodig de wrat een paar keer te behandelen met vloeibare stikstof. Op de plaats waar de wrat heeft gezeten, kan een littekentje achterblijven. Huisartsen houden vaak een speciaal ‘wrattenspreekuur’ waarop zij wratten aanstippen met vloeibare stikstof.

Behandeling met zalf of crème
Er zijn verschillende zalven en crèmes die gebruikt kunnen worden om wratten te laten verdwijnen. Meestal zult u tweemaal daags moeten smeren.

Andere behandelmogelijkheden
Als de behandeling met vloeibare stikstof of zalf te weinig resultaat heeft, zijn ook andere behandelingen mogelijk. Meestal worden deze behandelingen door een huidspecialist uitgevoerd. Soms doet de huisarts deze behandelingen ook zelf. Zo kan met een scherp lepeltje de wrat uit de huid gelepeld worden.

Ook is het mogelijk de wrat weg te branden, door hem te verhitten of te behandelen met laser. Omdat deze behandelingen pijnlijk zijn, zal de huid voor beide behandelingen verdoofd worden met een injectie.

Wratten komen vaak weer terug
Bij de helft van de behandelde wratten komen de wratten, ondanks een goede behandeling, terug om na verloop van tijd vanzelf weer te verdwijnen.

Wanneer naar de huisarts?

Als u geen last heeft van de wratten, hoeft u geen contact met de huisarts op te nemen. U kunt een afspraak maken met de huisartspraktijk als u de wratten weg wilt laten halen, omdat u de wratten ontsierend vindt of als deze hinderlijk zijn. Ook is het verstandig om een afspraak te maken als u twijfelt of er wel sprake is van een wrat, omdat de wrat gaat bloeden, van kleur verandert, pijn doet of voorkomt bij een kind dat jonger is dan vier jaar.

Genitale wratten kunnen vanwege de grote besmettelijkheid het best wel behandeld worden.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Spontaan beloop afwachten
De meeste wratten verdwijnen spontaan in de loop van enkele maanden tot twee jaar. U kunt dus meestal rustig afwachten tot de wratten spontaan verdwijnen. Behandelen is niet nodig.

Wrattentinctuur gebruiken
Als u zelf wat wilt doen aan de wratten, kunt u gewone wratten en voetwratten zelf behandelen door ze dagelijks aan te stippen met wrattentinctuur. Dit kunt u zonder recept verkrijgen bij de drogist of huisarts. Door de wrat met deze oplossing aan te stippen, zal deze verweken en eventueel verdwijnen. Deze behandeling is niet pijnlijk. De huid rondom de wrat kunt u beschermen door in te smeren met vaseline.

Verspreiding voorkomen
Het is belangrijk om te voorkomen dat de wratten zich verspreiden. Dit kunt u doen door:

• niet aan de wratten te krabben
• na het aanraken van de huid met wratten, uw handen en eventueel die van uw kind goed te wassen
• over de wrat een pleister te plakken
• slippers of gymschoenen te dragen in openbare ruimtes
• niet nagels te bijten of te duimzuigen

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Wratten zijn erg besmettelijk. Vooral in ruimtes waar veel kinderen bij elkaar komen, loopt u een grote kans om wratten op te lopen. Het dragen van slippers in het zwembad en gymschoenen in de gymzaal, kan het oplopen van voetwratten voor een deel voorkomen. Ook is het belangrijk dat u uw voeten na zwemmen of sporten goed wast met zeep en afdroogt.

Goed geventileerde schoenen en katoenen sokken zijn belangrijk om zweetvoeten te voorkomen. Wratten ontstaan gemakkelijker in een vochtige omgeving.

In samenwerking met

Drs. J.H. Schieving (auteur)
Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (consulent)
Drs. E.J. de Kreek (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• Dermatologie en Venerologie, derde druk. Onder redactie van van Vloten WA, Utrecht: Wetenschapelijke uitgeverij Bunge 2000.
• Kindergeneeskunde, derde herziene druk. Onder redactie van JL van den Brande, LAH Monnens. Utrecht: Wetenschappelijke uitgeverij Bunge, 2000.
• Dermatologie en venerologie voor de 1e lijn in beeld. Starink Glaxo dermatology 1992.