Wat zijn waterpokken?
Waterpokken is een vlekjesziekte. De medische naam voor waterpokken is varicella. Waterpokken komt vooral voor bij kinderen tussen 1 en 8 jaar. Opvallend is dat het op steeds jongere leeftijd wordt waargenomen. Waterpokken komt vooral voor in de winter. Van de volwassenen heeft meer dan 90% waterpokken doorgemaakt.
Er bestaat een vaccin tegen waterpokken. Kinderen in Nederland worden echter niet ingeënt tegen waterpokken. Voor kinderen met een verzwakt afweersysteem bestaan antistoffen die hen beschermen tegen deze kinderziekte.
Symptomen waterpokken
Verschijnselen van waterpokken zijn:
- in het begin vaak lichte koorts
- kleine rode vlekjes ter grootte van een speldenknop
- de vlekjes zitten meestal eerst op de romp en daarna op het gezicht, armen, benen en behaarde hoofdhuid
- de waterpokken zitten soms ook in de mond, neus of vagina of penis
- flinke jeuk; door krabben kunnen de blaasjes gaan ontsteken
- gevulde blaasjes op de vlekjes; deze drogen later in tot korstjes
- vlekjes, blaasjes en korstjes zijn tegelijkertijd aanwezig
De vlekjes, blaasjes en korstjes zijn na één tot twee weken weer verdwenen. Deze verdwijnen vrijwel altijd zonder littekens achter te laten. Wanneer door krabben infecties zijn ontstaan, kunnen er wel kleine littekens blijven.
Hoe ontstaan waterpokken?
Waterpokken wordt veroorzaakt door een virus, het varicella-zoster virus. Het virus wordt verspreid via vochtdruppeltjes in de lucht.
Waterpokken is besmettelijk van één dag voor het uitbreken van de blaasjes totdat de blaasjes zijn ingedroogd. De tijd tussen besmetting en het uitbreken van de ziekte (de incubatietijd) bedraagt 14 tot 21 dagen.
Het doormaken van waterpokken geeft een levenslange weerstand. Dat betekent dat een kind maar één keer waterpokken kan krijgen. Na de infectie blijft het virus aanwezig in het lichaam. Soms kan het virus na jaren weer actief worden en kan het leiden tot gordelroos.
Is het ernstig en wat kunt u verwachten?
Waterpokken is een onschuldige kinderziekte. Kinderen zijn meestal nauwelijks ziek.
De leiding van scholen, kinderdagverblijven en crèches, adviseert vaak om een kind met waterpokken thuis te houden totdat de blaasjes zijn ingedroogd. De reden hiervan is dat andere ouders vaak bezwaar maken. Dit is echter weinig zinvol, omdat besmetting al voor het uitbreken van de blaasjes kan hebben plaatsgevonden.
Voor kinderen is het goed dat ze waterpokken hebben doorgemaakt. Zij lopen dan geen kans meer deze op latere leeftijd te krijgen. Op oudere leeftijd kan waterpokken namelijk heftiger verlopen. Waterpokken kan wel ernstig verlopen bij pasgeborenen en personen met een gestoord afweersysteem.
Wanneer naar de huisarts?
Het is in het algemeen niet nodig om de huisarts te raadplegen, als een kind met vlekjesziekte:
- zich niet ziek voelt en
- geen koorts heeft
Een kind met waterpokken hoeft in principe niet door de huisarts te worden gezien. Neem wel contact op met uw huisarts, als uw kind:
- zich ziek voelt
- hoge koorts heeft
Slechts in zeer zeldzame gevallen treden er complicaties (bijkomende klachten) op.
Wat kunt u er zelf aan doen?
- Soms hebben kinderen met waterpokken geen eetlust. Dring ze geen eten op. Zorg wel voor voldoende drinken. Thee, bouillon of vruchtensappen zijn het meest geschikt. Vaak zijn ijslolly's een goede oplossing
- Bedrust is alleen noodzakelijk als het kind daar behoefte aan heeft. Ook hoeft het kind niet per sé binnen te blijven. Zelfs met wat koorts kan uw kind naar buiten, als het daar zin in heeft
- Een kind met waterpokken kan gewoon in bad of onder de douche
- Bij jeuk kunt u de huid deppen met azijnwater of water waarin een citroen is uitgeknepen. Warmte doet de jeuk vaak toenemen. Soms helpt een lauwe douche. Ook mentholpoeder werkt verlichtend. U kunt dit bij de drogist kopen. Heeft uw kind last van jeuk, hou dan zijn nagels kort en schoon. Uw kind anders de huid kapot krabben kunnen er infecties ontstaan. Bij baby’s en peuters de luier zoveel mogelijk uitlaten en eventueel sokjes of wanten aandoen tegen het krabben
- Paracetamol draagt niet bij aan het herstel van waterpokken. Wel worden het ziektegevoel en de koorts tijdelijk onderdrukt
Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen
Een onschuldige kinderziekte als waterpokken is niet te voorkomen. Bovendien is het goed dat kinderen waterpokken hebben doorgemaakt. Zij lopen zo geen kans meer deze op latere leeftijd te krijgen. Op oudere leeftijd kan waterpokken namelijk veel heftiger verlopen. U kunt en hoeft dus geen voorzorgsmaatregelen te nemen voor kinderen.
Het is verstandig om niet in de buurt van een besmet kind te komen voor:
- een zwangere vrouw die nog nooit waterpokken heeft gehad
- een pasgeboren kind
- iemand met een gestoord afweersysteem
De Televisiedokter
In deze aflevering van de televisiedokter kunt u alle informatie over waterpokken nogmaals bekijken.
In samenwerking met
R.H. Jamin (auteur)
Drs. P.A. van Dijk (auteur)
Drs. H.W.J. Verblackt (consulent)
Drs. W.J. den Ouden (consulent)
Wetenschappelijke verantwoording
- NHG Patiëntenfolder Kinderziekte met vlekjes. Nederlands Huisartsen Genootschap, september 2004
- NHG Standaarden Kinderen met koorts. Nederlands Huisartsen Genootschap, december 1999
- NHG Patiëntenbrief Kinderen met koorts algemeen. Nederlands Huisartsen Genootschap, september 2001
- NHG Patiëntenfolder Waterpokken. Nederlands Huisartsen Genootschap, september 2001.
- Berkow R e.a. Merck manual. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2000.
- Bonnet-Breusers AJM, Rensen HBH, Wassenaar J. Handboek Jeugdgezondheidszorg. Maarssen: Elsevier/ Bunge, 1999.
- Brande JL van de, Gelderen HH van, Monnens LAH. Kindergeneeskunde. Utrecht: Bunge, 1990.
- Derksen-Lubsen G, Steensel-Moll HA van, Visser HKA. Compendium Kindergeneeskunde. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2000.
- Dijk P van. De thuisarts, richtlijnen om kleine kwalen zelf te behandelen. Bunge, 1997.
- Lisdonk EH van de. Ziekten in de huisartspraktijk. Utrecht: Bunge, 1999.
- Streefkerk JG, Verhey ThJM. Kleine kwalen in de huisartspraktijk. Utrecht: Bunge, 1993.
- RIVM, infectieziekten barometer
