Verlies en rouw
De meeste mensen krijgen tijdens het leven te maken met verlies. Bijvoorbeeld het verlies van een dierbare, een baan, of van de gezondheid. Een verlies kan heel concreet en direct zijn, zoals het overlijden en daarmee kwijtraken van een persoon. Een verlies kan ook symbolisch zijn, zoals het verlies van idealen.
Rouw is de reactie van mensen op een verlies; het heeft tot doel om het verlies te verwerken. De rouwperiode hebben mensen nodig om zich weer aan te passen aan de nieuwe situatie. Rouw kan volgen op alle vormen van verlies, maar is het meest duidelijk na het verlies van een dierbare. Deze folder is vooral gericht op deze situatie, maar de informatie geldt ook voor veel andere verliessituaties.
Symptomen rouw
Het overlijden van een dierbare is heel ingrijpend. Dit verlies moet verwerkt worden, in deze periode voelen mensen zich dan ook anders dan normaal. Gevoelens van verdriet, angst, somberheid maar ook boosheid en schuldgevoelens kunnen hierbij horen. Deze rouwgevoelens zijn soms beangstigend, maar ze zijn heel belangrijk bij het goed verwerken van het verlies. Het onderdrukken van deze gevoelens kan de rouwperiode verlengen. Naast rouwgevoelens kunt u last hebben van: slaapproblemen, concentratieproblemen, geen zin hebben in dingen waarin u voorheen plezier had en een slechte eetlust.
Soms lopen mensen vast in het rouwproces. Dan lukt het hen, ook na geruime tijd, niet om hun leven weer op te pakken. Het is niet makkelijk om aan te geven wanneer een rouwproces ‘voltooid’ zou moeten zijn. In de meeste gevallen zullen de gevoelens in heftigheid afnemen, zodat er weer ruimte ontstaat om met andere dingen bezig te zijn. Vaak verloopt rouw in ‘golven’. Na een periode waarin het verlies niet meer zo sterk gevoeld wordt, kunnen de emoties soms weer in alle hevigheid terugkomen.
Hoe ontstaat rouw?
Rouw is een volkomen normale reactie op een verlies. Een verlies betekent meestal dat er een ingrijpende verandering in uw leven plaatsvindt. In de rouwperiode vindt er aanpassing plaats aan de nieuwe situatie, zodat u geleidelijk het normale leven weer kunt oppakken.
Wat kunt u verwachten?
Hoewel de rouwperiode een hele moeilijke en zware periode kan zijn, komen verreweg de meeste mensen hier op een goede manier doorheen. Mensen kunnen vaak wel één tot twee jaar om het verlies van een dierbare rouwen, hier kunnen grote verschillen in voorkomen. Ieder heeft zijn eigen manier van rouwen. De duur en uitingsvormen van rouw kunnen sterk verschillen van cultuur tot cultuur. Bepaalde afscheidsrituelen kunnen voor mensen zeer belangrijk zijn.
Het is van belang om het verlies op uw eigen tempo en op uw eigen manier te verwerken. Er bestaat geen algemene ‘juiste’ manier van rouwen. Het moet wel zo zijn dat geleidelijk het gewone dagelijkse leven weer opgepakt kan worden.
Verschillende factoren bepalen hoe zwaar de verliesverwerking en de rouwperiode zijn. De volgende drie factoren spelen een belangrijke rol bij de wijze waarop u een verlies ervaart:
- als u lang van tevoren het verlies heeft zien aankomen, bent u beter voorbereid. De gevoelens zijn dan soms minder heftig. Een deel van de verwerking heeft dan al voor het daadwerkelijke verlies plaatsgehad. Soms is er dan, naast het verdriet, sprake van opluchting. Hoe belangrijker de overleden persoon voor u was, hoe zwaarder de rouwperiode zal zijn;
- als dit verlies het eerste grote verlies is in uw leven en u nooit eerder zoiets heeft meegemaakt, zal de schok over het algemeen harder aankomen;
- als eerdere ervaringen met verlies niet goed zijn verlopen, kan dat de rouw bemoeilijken; er vindt dan als het ware een ‘dubbele rouwverwerking’ plaats.
De periode van rouw is voltooid als u weer in staat bent om uw eigen leven op te pakken, en u hier een nieuwe invulling aan kunt geven. Dit betekent absoluut niet dat er geen gevoelens van verdriet meer zijn, of dat u niet meer aan de overledene denkt. Het verlies heeft echter een plek gekregen, waardoor u er niet meer in uw dagelijks leven door wordt belemmerd.
Wanneer naar de huisarts?
Rouw is een normale reactie op verlies. Meestal is het niet nodig hier verder hulp voor te zoeken. Het praten met vrienden en familie is belangrijk bij het verwerken van een verlies. Het praten met de huisarts kan u ook helpen, vooral als deze ook betrokken is geweest bij de begeleiding van een overleden familielid. Het kan zijn dat uw klachten zo ernstig zijn en zo lang duren, dat u in uw functioneren voor langere tijd wordt belemmerd, bijvoorbeeld door slaapproblemen. U kunt dit dan ook met de huisarts bespreken, meestal zal deze volstaan met het geven van adviezen. Soms kan het kortdurend gebruik van slaapmedicatie enige rust geven.
Als u het gevoel heeft ‘vast te lopen’ in het rouwproces en er ondanks gesprekken met vrienden en familie geen verbetering komt, kan het ook goed zijn om verdere hulp te zoeken. Naast de huisarts kunt u hierbij denken aan een psycholoog of een maatschappelijk werker. Ook bestaan er lotgenotengroepen voor mensen die dierbaren hebben verloren. Contact met lotgenoten kan een belangrijke bron van steun en informatie zijn.
Wat kunt u er zelf aan doen?
De volgende adviezen kunnen u helpen om niet 'vast te lopen' in het rouwproces:
- Praat met anderen over uw gevoelens. Dit geldt voor verdriet, maar ook voor gevoelens van opluchting of boosheid. Dit zijn hele normale gevoelens en het feit dat u ze ervaart, betekent niet dat u geen verdriet heeft over het verlies. Hoewel de ene persoon meer behoefte zal hebben aan praten dan de ander, is het over het algemeen niet goed om uw gevoelens teveel op te kroppen. Dit kan ervoor zorgen dat de rouwperiode langer duurt. U kunt het beste zoeken naar mensen, die echt openstaan voor uw gevoelens en bij wie u zich prettig voelt om erover te praten.
- Laat uw gevoelens van tijd tot tijd de vrije loop. Het is nergens voor nodig om uw tranen tegen te houden. Beter kunt u uzelf de gelegenheid gunnen om af en toe eens flink te huilen of op een andere manier uiting te geven aan wat u voelt.
- Dring uw gedachten over de overleden dierbare niet weg. Het vermijden van denken aan de overleden persoon of dingen die met hem of haar samenhangen, kan de verwerking vertragen.
- Sommige mensen hebben schuldgevoelens ten opzichte van de overledene. Als is het soms moeilijk: probeert u zichzelf geen gevoel van schuld tegenover de overledene op te leggen.
- Besteed aandacht aan het afscheid nemen. Misschien vindt u het prettig om hiervoor een speciaal ritueel uit te voeren. U kunt bijvoorbeeld een brief schrijven aan de overleden persoon, waarin u alles opschrijft wat u nog wilt zeggen.
- Blijf niet vasthouden aan de oude situatie, bijvoorbeeld door bij het verlies van een partner niets te veranderen in uw huis en alles te bewaren. Het kan goed zijn om een bepaald aandenken aan iemand een mooie plek te geven. Uiteindelijk zult u echter uw leven op een nieuwe manier moeten inrichten, zonder de overledene. Vasthouden aan het oude, belemmert u bij het doorgaan met uw leven. Uw mooie herinneringen raakt u in ieder geval niet kwijt.
Algemene adviezen en voorzorsmaatregelen
Tegen een verlies kunt u zich over het algemeen niet wapenen. Het hoort bij het leven. Ook de gevoelens die erbij horen, zijn niet te vermijden. Na verloop van tijd zal het weer beter gaan, ook al kan dat een tijd duren. Uiteindelijk zal de pijn van het verlies meer naar de achtergrond verschuiven, ook al zullen uw herinneringen blijven. Het is gezond en normaal om na een periode van rouw écht afscheid te nemen en verder te gaan met uw leven.
