Verkoudheid bij jonge kinderen

Wat is verkoudheid?

Een verkoudheid is een virusinfectie van de bovenste luchtwegen. De belangrijkste kenmerken van verkoudheid bij jonge kinderen zijn:

• loopneus
• hoesten
• keelpijn
• hoofdpijn
• oorpijn

In veruit de meeste gevallen verloopt een verkoudheid onschuldig. De huisarts kan dan niets doen om uw kind te genezen. Maar u kunt er zelf veel aan doen om de klachten te verlichten.

Symptomen verkoudheid

Tranende oogjes, snottebellen, niezen, hoesten, koorts; het zijn allemaal verschijnselen van een verkoudheid bij kinderen. Gemiddeld zijn kinderen zes tot twaalf keer per jaar verkouden. Een verkoudheid duurt gemiddeld twee weken, waardoor het kan lijken alsof uw kind het hele jaar door verkouden is.

Hoe ontstaat verkoudheid?

Kinderen zijn nog bezig hun afweersysteem te ontwikkelen. Elk luchtwegvirus waarmee zij besmet worden, is voor hun lichaam onbekend en leidt tot verkoudheid. Verkoudheid is dus eigenlijk niets anders dan een reactie van het lichaam op een meestal onschuldige binnendringer, het virus. De reactie is meestal heftiger dan bij een volwassene vanwege het nog onrijpe afweersysteem.

Vooral kinderen die veel met anderen in contact komen op bijvoorbeeld het kinderdagverblijf of op school, worden vaak besmet. Dit kan in de regel geen kwaad.
Na een aantal jaren is het afweersysteem wat verder ontwikkeld en wordt het kind steeds minder vaak verkouden. Volwassenen zijn gemiddeld nog drie keer per jaar verkouden.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

In tegenstelling tot volwassenen kunnen kinderen zeer snel koorts krijgen als zij een virusinfectie hebben opgelopen. De koorts kan dan binnen korte tijd hoog oplopen.

Als uw kind koorts heeft, kunt u het beste op een aantal dingen letten:

De temperatuur
Meet elke dag rectaal (via de anus) de temperatuur. Eén keer per dag is voldoende. Bij kinderen kan de koorts snel oplopen tot ruim 40 graden Celsius. Dat is niet abnormaal. Koorts is een normale reactie, waarbij de mate van koorts minder belangrijk is dan de vraag of het kind een zieke indruk maakt. Bijna altijd is de koorts in de vroege ochtend het laagst en in de late avond het hoogst.

De reactie van uw kind
Hoe uw kind reageert op de koorts zegt meer over de ernst van de ziekte dan de koorts zelf. Zolang uw kind voldoende drinkt en normaal reageert, is er geen reden tot bezorgdheid, ook al heeft hij op dat moment hoge koorts. Ook veel slapen is normaal bij kinderen met koorts.

Niet te warm aankleden of toedekken
Een kind dat koorts heeft, moet zijn warmte kwijt kunnen. Het is niet raadzaam om het kind extra dik toe te dekken als hij gaat slapen. Het oude gezegde 'Koorts moet je uitzweten' is niet waar en bij kinderen zelfs gevaarlijk. Ook als uw kind naar buiten gaat, moet u hem niet te warm aankleden.

Men is het er niet over eens of het beter is het om een kind met koorts binnen te houden; sommige artsen vinden het beter om hem een dag binnen te houden totdat het kind weer koortsvrij is. Andere artsen zijn van mening dat een kind met koorts gerust naar buiten mag.

Wanneer naar de huisarts?

Er is een aantal situaties waarin het raadzaam is uw huisarts te bezoeken. Afhankelijk van de situatie kunt u een afspraak op het spreekuur maken of direct de dienstdoende huisarts bellen voor overleg.

Dokterdokter.nl adviseert u direct contact op te nemen met de (dienstdoende) arts als:

• uw kind suf is en niet meer goed reageert op de omgeving en/of
• uw kind zwak of niet goed troostbaar is of kreunend huilt en/of
• uw kind benauwd is en/of
• uw kind vlekjes of huidbloedinkjes heeft en daarbij erg ziek is en/of
• uw kind veel pijn heeft als u bij het verschonen de beentjes omhoog tilt

De bovenstaande verschijnselen wijzen mogelijk op ernstige bijkomende klachten (complicaties) van de verkoudheid.
Dokterdokter.nl adviseert u een afspraak te maken op het spreekuur als:

• uw kind jonger is dan drie maanden en meer dan 38 graden koorts heeft
• uw kind ouder is dan drie maanden en langer dan drie dagen 38,0 graden koorts heeft en/of
• uw kind jonger is dan twee jaar en last lijkt te hebben van de oortjes en/of
• uw kind jonger is dan zes jaar en minder dan de helft drinkt van normaal
• uw kind terugkerende koorts van meer dan 38 graden heeft

De bovenstaande verschijnselen wijzen mogelijk op bijkomende klachten (complicaties) van de verkoudheid. Het is belangrijk dat uw kind gezien wordt door de dokter, maar het is geen spoedgeval.

Wanneer uw kind andere verschijnselen heeft die u niet vertrouwt, of als u zich erg ongerust maakt, is het ook belangrijk om contact op te nemen met uw huisartspraktijk.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Bij verkouden kinderen of kinderen met griep is er een aantal dingen die u kunt doen om de klachten wat te verlichten.

Paracetamol werkt koortsverlagend en pijnstillend. Koorts is een zinvolle reactie van het lichaam op de infectie maar kan flink vervelend zijn voor kinderen. Paracetamol kan verlichting geven, een alternatief is ibuprofen.
Acetylsalicylzuur mag niet gegeven worden. Afhankelijk van de leeftijd van uw kind en de acceptatie van een toedieningsvorm kunt u kiezen uit tabletten of zetpillen van verschillende sterkten. Dokterdokter.nl raadt u aan om pas een pijnstiller te geven als de gemeten koorts rond de 40 graden Celsius of hoger ligt, of als het kind pijn heeft.

Stomen
Ook met een kind dat een verstopte neus of veel slijm in de keel heeft, kunt u stomen. Dat doet u door de douche aan te zetten op de heetste stand (deur en raam dichthouden). Dan gaat u met uw kind - op veilige afstand van de hete douche - in de badkamer zitten. Een kwartiertje per keer is al voldoende.

Neusdruppels met zout water
Deze zijn vrij verkrijgbaar bij apotheek en drogist en zorgen ervoor dat het neusje wat beter doorgankelijk wordt.

Hoofdeinde van het bedje verhogen
Bij kinderen die 's nachts last hebben van hoesten en slijm in de keel, kan het zinvol zijn het hoofdeinde van het bedje te verhogen. Dat kunt u doen door iets onder de poten aan het hoofdeinde te leggen. Een kussen onder het hoofdeinde van het matras heeft hetzelfde effect.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Verkoudheden bij kinderen zijn haast niet te voorkomen. Dat is maar goed ook, want verkoudheden helpen mee aan de opbouw van het afweersysteem van een kind.

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (auteur)
Drs. P. Vermeer (consulent)
Drs. W.J. den Ouden (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• NHG standaard Kinderen met koorts. Nederlands Huisartsen Genootschap, december 1999
  
• NHG patiëntenfolder. Kinderen met koorts. Nederlands Huisartsen Genootschap, maart 2003
  
• Streefkerk JG, Verheij THJM. Verkoudheid bij jonge kinderen. Kleine kwalen in de huisartspraktijk. Paragraaf 40.