Reisziekte

Wat is reisziekte?

Reisziekte is de naam voor een aantal aandoeningen met een vergelijkbare naam:

• zeeziekte
• wagenziekte
• luchtziekte
• ruimteziekte

Het is in principe een onschuldige aandoening. De wetenschappelijke naam is kinetose of motion sickness.

Oorzaak
Men gaat ervan uit dat de oorzaak van reisziekte een te sterke prikkeling is van het evenwichtsorgaan, die leidt tot onderstaande kenmerkende klachten.

Kenmerkende klachten van reisziekte

• misselijkheid
• braken
• je 'hondsberoerd' voelen

Symptomen reisziekte

Als u er last van heeft, weet u goed wat het is. Meestal duurt het niet zo lang. Reisziekte wordt gekenmerkt door klachten die ontstaan door herhaalde bewegingen waaraan men niet gewend is.

Klachten bij reisziekte

• zuchten
• geeuwen
• meer speekselvloed
• lusteloos en apathisch worden
• slaperigheid
• minder geïnteresseerd
• hyperventilatie
• bleekheid (tot groen aan toe)
• transpireren
• winderigheid
• kokhalzen
• braken
• volledige uitputting

Hoe ontstaat reisziekte?

Er is (nog) geen duidelijkheid over het ontstaan van deze aandoening. De meest gangbare verklaring is de zo genaamde 'zintuigconflicttheorie'.

Het idee hierbij is dat hersenen alle informatie over eerder doorgemaakte bewegingen hebben opgeslagen. Bij nieuwe bewegingen worden die vergeleken met reeds bekende informatie. De hersenen herkennen echter de nieuwe beweging niet en raken min of meer in de war. Dat geeft dan aanleiding tot bovengenoemde verschijnselen. Argumenten die deze theorie ondersteunen zijn:

• Zeer jonge kinderen (jonger dan 2 jaar) krijgen geen bewegingsziekte. In hun hersenen is immers nog geen informatie over bewegingpatronen opgeslagen
• Ook bij mensen ouder dan 50 jaar komt bewegingsziekte minder vaak voor
• Er treedt bij de meeste mensen na enige tijd gewenning op
• Ervaren 'zeerotten' zijn gemakkelijk zeeziek te maken door ze bloot te stellen aan voor hen onbekende bewegingspatronen (bijvoorbeeld als ze op een voor hen onbekende zee komen).

Iedereen is bewegingsziek te krijgen als het evenwichtsorgaan maar intact is en de prikkel maar lang genoeg duurt en sterk genoeg is.

De gevoeligheid voor bewegingsziekte wisselt van persoon tot persoon en wordt (negatief) beïnvloed door alcoholgebruik en vermoeidheid.

Als u weet wat er komt, vermindert de kans op bewegingsziekte. Daarom worden piloten, autobestuurders en de persoon aan het stuurwiel van een boot zelden bewegingsziek. Ze zien de hobbel in de weg of hoge golf op zee immers al aankomen.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Bewegingsziekte is in principe niet ernstig. Meestal verdwijnen de klachten na enige tijd en zeker als men niet meer aan de beweging wordt blootgesteld.

Bij iedereen kan reis- of bewegingsziekte worden opgewekt. Ongeveer 70% van de bevolking is licht gevoelig, 25% gevoelig en 5% is erg gevoelig voor reisziekte. Kinderen tussen de 2 en 12 jaar zijn er het meest gevoelig voor.

Wanneer naar de huisarts?

Hoewel u zich bij reisziekte bijzonder ellendig kunt voelen, is dit geen reden om een arts of de huisarts te raadplegen. De klachten verdwijnen namelijk op het moment dat de beweging stopt.

Bij zeer ernstige gevallen en als de klachten blijven aanhouden is het verstandig om even naar de huisartspraktijk te gaan.

Wanneer de middelen die u zelf bij de apotheek of drogist kunt halen niet voldoende werken, kan de huisarts u mogelijk een ander middel voorschrijven.

Wat kunt u er zelf aan doen?

• Op het moment dat u last heeft van bewegingsziekte is het enige raadzame wat u kunt doen, ervoor te zorgen dat u zo snel mogelijk niet meer aan het ziekmakende bewegingspatroon wordt blootgesteld
• Als dat niet mogelijk is, kunt u het best gaan liggen en zo veel mogelijk hoofdbewegingen vermijden
• Ook afleiding kan de klachten doen verminderen. Het is dus verstandig ergens mee bezig te zijn, maar het is beter om niet te gaan lezen, schrijven of handwerken
• Soms kan concentratie op een meebewegend object, bijvoorbeeld de bodem van de boot de klachten doen afnemen
• Ook kan concentreren op een vast punt zoals de horizon de klachten doen afnemen
• Vermoeidheid en alcohol bevorderen het ontstaan en onderhouden van de klachten

Als de voorgaande adviezen niet (voldoende) helpen, kunt u bij de apotheek of drogist medicijnen halen tegen reisziekte. Ook als u weet dat u fors last hebt van zeeziekte en binnenkort een cruise of andere lange bootreis gaat maken, kan het raadzaam zijn om medicijnen tegen reisziekte te gebruiken.

Deze middelen zijn tabletten die cyclizine, meclozine of cinnarizine bevatten. U kunt er suf of slaperig van worden. Ze mogen daarom ook niet worden gebruikt als u zelf een voertuig bestuurt.

Middelen met cyclizine en cinnarizine beginnen na ongeveer een half uur te werken en zijn dan 4 tot 6 uur werkzaam. Middelen met meclozine werken pas na 1 tot 2 uur, maar werken dan wel 8 tot 24 uur.

Als de reisziekte eenmaal is ontstaan, heeft het geen zin meer om de medicijnen in te nemen.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Kennis over de oorzaak van de klachten en welke voorzorgsmaatregelen men kan nemen, kunnen de klachten verminderen.

Er zijn medicijnen die de kans en het ontstaan van reisziekte kunnen verminderen. De meeste mensen wennen na verloop van tijd aan de nieuwe bewegingen. In dat geval is het dus gewoon een kwestie van tijd.

Bewegingsziekte wordt veroorzaakt door bewegingen. Daarom is het raadzaam op de minste bewegende delen van boot, vliegtuig of auto te gaan zitten.

• Ga vooraan in de auto of bus zitten; daar ziet u de hobbels (bewegingen) aankomen
• Ga in een vliegtuig tussen de vleugels zitten; daar zijn de uitslagen het kleinst
• Ga aanboord van een schip ook in het midden zitten; het schip beweegt daar als het ware omheen. De punt en het achterschip slaan het meeste uit
• Het fixeren van de ogen op een vast punt kan enig houvast bieden aan het in verwarring gebrachte evenwichtscentrum
• U kunt de kans op reisziekte verminderen door een half uur voor vertrek een lichte maaltijd zonder koffie of alcohol gebruiken
• Zorg voor voldoende frisse lucht in het vervoermiddel
• Indien mogelijk zo min mogelijk over kronkelweggetjes rijden
• Als u tijdens een reis misselijk wordt, kunt u het beste een koekje of stukje droog brood of wat fruit eten. Doordat de maag het voedsel moet verteren, vermindert het gevoel van misselijkheid
• Tijdens de reis kunt u beter geen koolzuurhoudende dranken of alcohol drinken

Reisziekte, de Televisiedokter

In deze aflevering van de televisiedokter kunt u nogmaals alle informatie over reisziekte bekijken.

In samenwerking met

Drs. F.M. Brouwer (auteur)
Drs. P.A.J. Meulenbroek (consulent)
Drs. P.P.A.M. van Thiel (consulent)
Dr. J.A.M. Engel (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• Streefkerk JG et al. Reisziekte/bewegingsziekte. Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk. 3e dr. § 28; 105-7.
• Gompel AML van et al. Vliegtuigongemakken, Reizen en ziekte. 2000. §9-2-5; 106-7.
• Kring-apotheek Reisziekte.
• GGD Stadsgewest ’s Hertogenbosch: Wagenziekte en reisziekte.