Prikkelbare darm

Wat is een prikkelbare darm?

Een prikkelbare darm is een aandoening die onder andere gekenmerkt wordt door:

• buikkrampen
• problemen met de ontlasting

Het is in principe onschuldig, maar kan wel heel vervelend zijn. Soms wordt het ook nog wel spastisch colon of spastische darm genoemd. Die naam is echter niet helemaal juist: de darm is niet spastisch. De internationale naam voor prikkelbare darm is Irritable Bowel Syndrome. Dat wordt afgekort tot IBS.

Symptomen prikkelbare darm

Er is sprake van een prikkelbare darm als u gedurende een langere tijd:

• afwisselend buikpijn of
• continu buikpijn heeft

Bovendien moet dat gepaard gaan met minstens één van de volgende verschijnselen:

• een opgeblazen gevoel in de buik of het gevoel dat de buik opgezet is
• een wisselend ontlastingspatroon (meer dan drie keer per dag of minder dan drie maal per week)
• abnormale vorm van de ontlasting (harde keutels, zacht of waterig)
• veranderde ontlastingpassage:
  
  • abnormaal persen
  • loze aandrang
  • het gevoel dat er iets is achtergebleven na de ontlasting
• slijm zonder bloed bij de ontlasting
• veel gasvorming
• bij drukken op de buik een pijnlijke en gevoelige dikke darm
• pijn die afneemt na de ontlasting

Soms gaat het ook gepaard met:

• misselijkheid
• minder goed verteren van voedsel
• moeheid
• klachten bij het plassen
• klachten van stress, angst en depressieve aard

Hoe ontstaat een prikkelbare darm?

Hoe een prikkelbare darm ontstaat is nog niet helemaal duidelijk. Volgens sommige onderzoeken komt het door te weinig vezels in onze voeding. Anderen denken dat het komt door het gebruik van melkproducten. Er zijn ook nog diverse anderen oorzaken waaronder psychische spanningen, die mogelijk een rol spelen. Ondanks uitgebreid onderzoek schiet de bewijsvorming tekort en geen van deze veronderstellingen heeft al tot een echt bewijs geleid.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

In principe is een prikkelbare darm geen ernstige aandoening.

Het komt heel veel voor bij de Nederlandse bevolking.

• Ongeveer bij 6 tot 20 mensen op de 1000 Nederlanders
• Het komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen
• Het komt meestal voor ongeveer vanaf het 15e tot het 65e levensjaar

Het veroorzaakt vaak langdurige klachten. Bij mensen met een prikkelbare darm komen niet meer andere ziekten voor dan bij mensen die geen prikkelbare darm hebben. Ook ontwikkelt een prikkelbare darm zich niet tot een andere aandoening, met andere woorden er is geen verhoogde kans op darmkanker.

Als de klachten voor het eerst optreden kan het raadzaam zijn daarmee een keer langs te gaan bij de huisarts(enpraktijk).

Wanneer naar de huisarts?

Omdat een prikkelbare darm een in principe onschuldige aandoening is, hoeft u er niet mee naar de huisarts te gaan. Het is wel raadzaam om naar de huisarts te gaan in de volgende gevallen:

• Bij gewichtsverlies van 3 kg of meer in een maand tijd. Vooral als er geen duidelijke verklaring voor is, zoals het volgen van een dieet
• Als er darmkanker in de familie voorkomt
• Bij pijn laag in de buik
• Bij koorts of temperatuurverhoging
• Als er (bij vrouwen) een relatie tussen de buikpijn en de menstruatie lijkt te zijn
• Als er een relatie lijkt te zijn met het gebruik van medicijnen (antibiotica, calciumantagonisten, diuretica, codeïne, morfine), voedingsmiddelen, genotsmiddelen, melk, kunstmatige zoetstoffen, 'light producten' (sorbitol en aspartaam) of alcohol
• Na een verblijf in de (sub-)tropen of het Middellandse Zeegebied
• Bloed bij de ontlasting
• Langer dan twee weken diarree
• Hardnekkige klachten met ernstige hinder of als het normale dagelijkse functioneren eronder begint te lijden
• Als u zich ernstig ongerust maakt
• Bij een verstopping (obstipatie) die niet overgaat ondanks het gebruik van veel vezels en veel drinken
• Als u ouder bent dan 50 jaar

Wat kunt u er zelf aan doen?

Probeer stress te voorkómen
In principe is een prikkelbare darm een onschuldige, maar wel vervelende aandoening. Soms kan door stress de klacht toenemen. Het is dus raadzaam om te proberen u er zo min mogelijk druk over te maken

Zorg voor voldoende lichaamsbeweging
Bij weinig lichamelijke activiteit is het raadzaam wat meer te gaan bewegen. Bijvoorbeeld dagelijks minimaal een half uur wandelen of fietsen. Meestal komt daardoor ook darm wat meer in actie

Zorg voor een regelmatig eetpatroon
De klachten kunnen samenhangen met een onregelmatig eetpatroon. Daarom wordt regelmatig eten volgens de richtlijnen van gezonde voeding aanbevolen
Ook bij klachten van obstipatie en diarree gelden de richtlijnen van gezonde voeding en het advies om voldoende vocht te gebruiken

Eet voldoende vezels en drink veel water
Als de prikkelbare darm gepaard gaat met verstopping (obstipatie) kan gebruik van voedsel met veel vezels en het drinken van veel vocht (bij voorkeur water) raadzaam zijn

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Het beloop van een prikkelbare darm is vaak langdurig, wisselend en onvoorspelbaar. Het is altijd raadzaam om voldoende te bewegen. Minimaal een half uur lopen of fietsen per dag. Bovendien is het ook raadzaam om te eten volgens de richtlijnen van gezonde voeding:

• dagelijks gebruik van voldoende verse groente en fruit
• voldoende vezelinname
• minimaal twee liter (ongeveer 10 tot 12 kopjes) vocht per dag
• weinig vet (gebruik halvarine en maar weinig jus)
• regelmatige etenstijden

Voor een goede stoelgang zijn ook een aantal eenvoudige maar doeltreffende maatregelen:

• bij aandrang naar het toilet gaan
• de tijd nemen voor de stoelgang
• niet persen

De Televisiedokter

In deze aflevering van de televisiedokter kunt u alle informatie over prikkelbare darm nogmaals bekijken.

In samenwerking met

Drs. F.M. Brouwer (auteur)
Drs. P.A.J. Meulenbroek (consulent)
Dr. P. Fockens (consulent)
Dr. R. Breumelhof (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

Geraadpleegde literatuur:

• NHG-standaard Prikkelbare Darm Syndroom (Irritable Bowel Syndrome).
  
• Kneepkens C. Lactosemalabsorptie. Huisarts Wet 2000; 43(11):465-8.
  
• Streefkerk J et al. Obstipatie bij kinderen. Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk. 3e dr. 83:293-7.
  
• Streefkerk J et al. Obstipatie bij ouderen. Kleine kwalen in de huisartsenpraktijk. 3e dr. 84:298-304.