Passief roken door kinderen (meeroken)

Wat is passief roken?

Met passief roken wordt het inademen van tabaksrook bedoeld door niet-rokers. Dit gebeurt vooral als er in de directe omgeving gerookt wordt. De ingeademde rook kan zowel afkomstig zijn van de sigaret of sigaar zelf, als van de uitademingslucht van rokers. Zodra kinderen in een ruimte verblijven waar gerookt wordt, zullen zij ook rook binnen krijgen. Wanneer de ruimte klein is, er veel gerookt wordt en de ventilatie slecht is, krijgt een kind de meeste rook binnen. Eén op de drie kinderen onder de vier jaar blijkt regelmatig aan rook te worden blootgesteld. Voor kinderen onder de leeftijd van één jaar is dit zelfs meer dan de helft. Eén op de vijf ouders rookt tijdens het voeden van zuigelingen en tien procent rookt in de auto.

Het ongeboren kind rookt ook passief tijdens de zwangerschap, niet alleen wanneer de moeder rookt, maar ook als zij zich veel in ruimtes bevindt waar gerookt wordt. Tijdens de zwangerschap rookt twintig procent van de vrouwen. Sommige kinderen hebben op het moment zelf geen zichtbare last van de rook, maar tonen later of bij onderzoek nadelige effecten. Kortom, kinderen kunnen hun leven lang de consequenties dragen van het meeroken, zonder dat zij zelf de keuze hebben gehad om wel of niet te gaan roken.

Waarom is het schadelijk?

In rook zitten schadelijke stoffen zoals nicotine en koolstofmonoxide. Deze stoffen veroorzaken schade aan de organen van uw kind. Ook onderdrukt rook de werking van het afweersysteem, dat belangrijk is bij het beschermen van uw kind tegen allerlei infecties.

Kleine kinderen zijn extra kwetsbaar voor de gevolgen van meeroken, omdat hun organen en vooral de luchtwegen nog volop in ontwikkeling zijn.

Wat zijn de schadelijke gevolgen?

Passief roken door kinderen kan diverse schadelijke gevolgen hebben. De gevolgen kunnen worden ingedeeld naar drie categorieën:

• Acute effecten
  Acute effecten betekent dat de effecten kortdurend zijn. Deze effecten gaan meestal vanzelf over op het moment dat de blootstelling aan rook wordt beëindigd. 
• Late effecten
  Hiermee worden effecten bedoeld die vaak pas later zichtbaar worden en vaak blijvend zijn. 
• Associaties
  Dit houdt in dat er bepaalde verbanden bestaan tussen meeroken en gezondheid. De precieze mechanismen hierachter zijn nog niet helemaal duidelijk.

Kortdurende (acute) effecten
Soms is duidelijk te zien dat kinderen last hebben van de rook. Ze hebben traanoogjes of een snotterig neusje, ze zijn benauwd of gaan hoesten.

Late effecten
Kinderen van moeders die tijdens de zwangerschap roken, hebben een lager geboortegewicht, kleinere schedelomtrek en vaak kleinere longen en luchtwegen. De kans op een miskraam en complicaties tijdens de bevalling is ook verhoogd.

Bovendien bestaat er meer kans op (een ernstig beloop van) infecties, zowel wat betreft luchtweginfecties als andere infecties (zoals meningokokkenziekte). Bij één op de twee tot vijf kinderen die passief meeroken, komen acute of chronische middenoorontstekingen voor. Hierdoor kan het plaatsen van trommelvliesbuisjes nodig zijn.

Het passief roken heeft op verschillende manieren een slechte invloed op de ademhaling. Bij kinderen waarvan de moeder tijdens de zwangerschap heeft gerookt, kan er kortademigheid en piepen optreden.

Kinderen met astma die passief meeroken, hebben veel meer last van hun astma. Ze krijgen meer astma-aanvallen en deze astma-aanvallen verlopen vaak ook ernstiger. Daardoor hebben ze meer medicijnen nodig en moeten ze vaker in het ziekenhuis worden opgenomen. Passief roken is niet van invloed op het ontstaan van astma.

De longfunctie van passief rokende kinderen is slechter en laat met name een verminderde luchtwegdoorgankelijkheid zien.

Associaties

• Roken verdubbelt de kans dat een kind komt te overlijden als gevolg van wiegendood, zowel bij passief roken tijdens als ná de zwangerschap. De belangrijkste reden hiervoor lijkt een gestoorde ademhalingsregulatie en longontwikkeling te zijn.
• Er zijn aanwijzingen dat kinderen die op jonge leeftijd aan rook zijn blootgesteld, een grotere kans hebben op COPD en emfyseem. COPD is een aandoening van de luchtwegen, waarbij de longen minder goed werken. Emfyseem is een aandoening van de luchtwegen, waarbij men last kan hebben van kortademigheid. Dit zijn longaandoeningen die op volwassen leeftijd worden gezien.
• Recent werd bij passief rokende kinderen ook een één tot driemaal zo grote kans op longkanker beschreven.
• Er wordt tenslotte vermoed dat kinderen die passief roken, vaker gedrags- of leerproblemen hebben waaronder ADHD of een lagere intelligentie.

Wanneer hulp zoeken?

Het is belangrijk om kinderen het goede voorbeeld te geven door zelf niet te roken. Roken heeft ook veel schadelijke gevolgen voor uw eigen gezondheid. Eén op de vijf jongeren in Nederland blijkt dagelijks te roken, één op de vier jongeren regelmatig en één op de twee jongeren heeft wel eens gerookt. Jongeren waarvan de ouders roken, gaan vaker roken dan jongeren van niet-rokende ouders.

Voor uzelf
Wanneer u of uw partner willen stoppen met roken, kunt u dit volgens verschillende methodes doen. U kunt bij de stichting Stivoro voor uitgebreide informatie terecht. Wanneer u problemen heeft bij het stoppen met roken, kunt u een afspraak maken met de huisartspraktijk, om met uw huisarts te bespreken welke mogelijkheden er zijn en welke mogelijkheid voor u geschikt is.

Voor uw kind
Wanneer uw kind problemen heeft gekregen als gevolg van het roken, is vaak een behandeling door de huisarts of kinderarts nodig. Uw huisarts zal u er waarschijnlijk ook op wijzen dat u zelf moet stoppen met roken. Hij kan u meer vertellen over wanneer u dat doet, of hoe u kunt voorkomen dat uw kind op een ander manier te veel rook binnenkrijgt.

Wat kunt er zelf aan doen?

Wanneer uw kind problemen heeft gekregen als gevolg van het roken, kunt u hier zelf vaak weinig aan doen. Eenmaal ontstane beschadigingen zijn vaak niet terug te draaien. Wel kan verdere schade worden voorkomen, door te voorkomen dat uw kind nog langer met rook in aanraking komt. Het is dus heel belangrijk om te voorkomen dat uw kind rook binnenkrijgt en daar de gevolgen van ondervindt. Dit kunt u doen door: Ervoor zorgen dat er in huis niet meer wordt gerookt

• zorg dat niemand meer rookt in huis. Als u rookt, is het natuurlijk het beste om helemaal te stoppen met roken. Stoppen met roken is niet eenvoudig, maar zeker mogelijk. Wanneer het u niet lukt om te stoppen, is de beste optie om buiten te roken. Rook blijft in huis hangen, dus het is altijd beter om niet in huis te roken
• vraag bezoek niet in huis te roken, maar naar buiten te gaan of het roken uit te stellen tot na het bezoek

Ervoor zorgen dat uw kind niet in rokerige ruimtes komt

• neem uw kind niet mee naar rokerige ruimtes, zoals bijvoorbeeld een café
• laat uw kind niet bij iemand in de auto zitten die rookt
• kies voor een rookvrij alternatief in een restaurant of in de trein
• vraag of uw kind in een rookvrije kamer of buiten mag spelen wanneer u op bezoek gaat bij mensen die roken. Soms is het mogelijk om te vragen of het gastgezin niet wil roken zo lang uw kind op bezoek is. Een ander alternatief is om uw kind niet mee te nemen

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Ook als u zelf niet rookt, kan het best moeilijk zijn om aan familie of ander bezoek te vragen om niet te roken in uw huis. Hieronder staat een aantal tips die u hierbij kunnen helpen:

• Informeer familie en bezoek over de rookregels in huis
• Wees bij familie en bezoek duidelijk dat er bij u in huis niet gerookt mag worden. Soms is het handig dit al tijdens de zwangerschap te doen. Dit voorkomt dat u dit de hele tijd opnieuw moet uitleggen
• Wees consequent en leg het belang van het niet-roken uit
• Haal asbakken uit huis
• Zorg dat u geen asbakken in huis heeft, dit is ook een duidelijk signaal voor mensen dat van hen verwacht wordt om niet te roken
• Plak een sticker op de deur die aangeeft dat u niet wilt dat er in uw huis wordt gerookt. Tegenwoordig zijn hiervoor leuke en grappige stickers te verkrijgen
• Vraag een niet-rokende kraamverzorgster of oppas. Vaak is het mogelijk om van tevoren aan te geven dat u graag een niet-rokende kraamverzorgster wilt hebben. Ook zijn de meeste kraamverzorgenden tegenwoordig goed op de hoogte van de schadelijke effecten van roken bij kinderen
• Zoek een oppas die ook zelf niet rookt, of weet dat roken niet kan in nabijheid van kinderen
• Op de meeste kinderdagverblijven mag niet gerookt worden. Informeer hier toch naar wanneer u uw kind gaat aanmelden bij een kinderdagverblijf

In samenwerking met

Drs. J.H. Schieving (auteur)
Drs. M.C.P.J. Verpalen (consulent)
Dr. H.G.M. Arets (consulent)
Dr. A.A. Vendrig (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

Geraadpleegde literatuur:

• Kindergeneeskunde, derde herziene druk. Onder redactie van JL van den Brande, LAH Monnens. Utrecht: Wetenschappelijke uitgeverij Bunge, 2000
• Nadelige effecten van passief roken op het (ongeboren) kind Hofhuis W, Merkus PJFM, Jongste de JC NTVG 2002; 146 (8) 356-359
• Roken? Niet waar de kleine bij is. Stichting volksgezondheiden roken. Stivoro
• Preventie van passief roken door jonge kinderen. Handleiding in vijf stappen. Stichting volksgezondheid en roken.

Websites:

• www.stivoro.nl (website met informatie over meeroken en stoppen met roken)
• www.kwfkankerbestrijding.nl