Ooglidgerstekorrel

Wat is een ooglidgerstekorrel?

De wetenschappelijke naam voor een gerstekorreltje is chalazion, een bepaald soort zwellinkje in het ooglid. Het meervoud van chalazion is chalazia. Een gerstekorreltje ontstaat door afsluiting van een kliertje in het ooglid. Door de afsluiting ontstaat een vocht gevuld blaasje (cyste) of pijnloos hard gezwelletje in het ooglid. Meestal zit dat in het bovenste ooglid. Het chalazion is enkele millimeters tot maximaal één centimeter groot. Het chalazion is ook met de vingers goed te voelen, voelt vast aan en de huid eroverheen kan makkelijk verschuiven.

Symptomen ooglidgerstekorrel

Normaliter zijn de oogleden glad en enigszins bolvormig rond de oogbol. Bij een chalazion ontstaat er een hard knobbeltje in het ooglid. Het knobbeltje is vrijwel altijd pijnloos. Het geeft meestal aanleiding tot enige ongerustheid, wordt vaak als erg ontsierend ervaren en kan soms aanleiding geven tot klachten bij het zien.

Hoe ontstaat een ooglidgerstekorrel?

Door verstopping van de uitvoergang van een kliertje in het ooglid hoopt zich vocht op. Dat vocht bestaat voornamelijk uit vetten. Daardoor ontstaat een ontsteking zonder dat daar micro-organismen als bacteriën of virussen in zitten. We spreken dan van een 'steriele ontsteking'. Waardoor de afsluiting ontstaat, is meestal onbekend. Soms ontstaat ze door een ontsteking van de oogleden (blepharitis) of een vitaminetekort (voornamelijk in ontwikkelingslanden). Er kunnen gelijktijdig meerdere chalazia ontstaan.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

De zwelling in het ooglid bestaat meestal al een aantal weken of maanden en wordt geleidelijk aan groter. Meestal is de zwelling vrijwel pijnloos. Soms is er in het begin wat pijn. Ook als de zwelling geïnfecteerd raakt, kan het pijnlijk worden. Soms kan het zijn dat men wat waziger gaat zien of het gevoel heeft dat er iets voor het oog hangt.
Als het chalazion erg groot is, kan dat op de oogbol gaan drukken. Daardoor kan men anders gaan kijken en wazig gaan zien. Soms is het gezichtsveld kleiner omdat het chalazion ervoor zit.
Soms breekt het chalazion door naar de binnenzijde van het ooglid. Daar kunnen dan een tijdlang gelei-achtige papillen aanwezig blijven op de binnenkant van het ooglid. Kleinere chalazia verdwijnen meestal vanzelf.

Wanneer naar de huisarts?

Het is verstandig om bij elk zwellinkje of bobbeltje contact op te nemen met de huisartspraktijk. De huisarts kan dan bepalen of het om iets onschuldigs als een chalazion gaat (zoals in de meeste gevallen) of dat er toch iets anders aan de hand is. De algemene opvatting is dat het chalazion verwijderd moet worden. Bij kleinere chalazia die geen klachten geven lijkt een tijdje wachten niet erg. Soms verdwijnen ze weer vanzelf. Enkele malen per dag voorzichtig masseren en gebruik van warme compressen c.q. de warme douche kunnen het verdwijnen bevorderen. In principe zijn het onschuldige aandoeningen.
U moet contact opnemen met de huisarts(praktijk):

• bij plotseling afnemend gezichtvermogen van een of beide ogen en als dat niet door knipperen met de ogen afneemt;
• als een oog of beide ogen erg pijnlijk is;
• als zelfs het gewone daglicht pijnlijk wordt voor één oog of beide ogen.

Neem verder contact op met uw huisartspraktijk als:

• er iets (vliegje, zandkorreltje, contactlens) in uw oog zit wat u er niet meer uit krijgt;
• een oogontsteking na een paar dagen niet afneemt;
• u vermoedt dat overgevoeligheid of allergie een rol speelt;
• de hele oogbol rood ziet.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Afhankelijk van de aandoening van het ooglid kan men zelf bepaalde voorzorgsmaatregelen nemen. Als men snel ergens allergisch voor is, geen make-up gebruiken bijvoorbeeld.

Bij ontsteking van de ooglidranden moet men deze proberen goed schoon te houden door ze voorzichtig te borstelen. Met een wattenstokje of mascaraborsteltje in warme verdunde babyshampoo (in de verdeling half om half) gedompeld, kunnen de schilfertjes en korstjes zorgvuldig weggeborsteld worden. Het best kan de patiënt daarbij de oogleden gesloten houden. Maar de ogen moeten niet sterk dichtgeknepen worden. Deze behandeling moet in elk geval elke ochtend gedaan worden en kan eventueel (bij veel vuilproductie) ook ’s avonds voor het slapengaan gebeuren.

Probeer de oogleden zo min mogelijk aan te raken met de vingers. Als dat onvoldoende effect geeft, kunt u het beste naar de huisarts(praktijk) gaan. Probeer cosmetica, rook en stof zo veel mogelijk te vermijden.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Preventieve maatregelen zijn niet bekend. In principe is het een onschuldige aandoening. Als er na behandeling toch weer een knobbeltje in het ooglid ontstaat, moet de arts (opnieuw) worden geconsulteerd.

In samenwerking met

Drs. F.M. Brouwer (auteur)
Drs. P.A.J. Meulenbroek (consulent)
Drs. E.J. de Kreek (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• NHG standaard Het rode oog. Nederlands Huisarts Genootschap, Utrecht. Huisarts Wet 1996;39:225-38
• Streefkerk JG et al. Chalazion. Kleine kwalen in de huisartspraktijk. 1997;§44.164-6.
• Bosch WJHM van den et al. Wat is de behandeling van een chalazion? Vademecum 1996;14(29).
• Giessen P. Aandoeningen van het ooglid. Bijblijven 1997;13(5):11-6.
• Lisdonk, EJ van de, Ziekten in de huisartspraktijk. 6-7 Blefaritits, hordeolum en chalazion. 133-7.