AANDOENINGEN

Moedervlekken

Wat zijn moedervlekken?

Een moedervlek is een ophoping van bruine kleurstof in de huid. Moedervlekken komen bij alle mensen voor. Soms zijn ze vanaf de geboorte aanwezig, maar meestal ontstaan ze wat later.

Symptomen moedervlekken

Moedervlekken zijn plekken in en op de huid die afwijken van kleur. Vaak donkerder, soms als een soort bultje ten opzichte van de omgevende huid.

Soms zijn moedervlekken vanaf de geboorte aanwezig. Meestal ontstaan ze tijdens de kinderleeftijd en jong volwassen leeftijd. Bij alle huidtypen en kleuren komen ze voor.

Op de jong volwassen leeftijd (18-30 jaar) heeft men de meeste moedervlekken. Dat is normaal en hoeft helemaal niet verontrustend te zijn. Het aantal en het uiterlijk kan verschillen in de loop van de jaren.

In sommige families komen meer moedervlekken voor dan in ander families. Tijdens de zwangerschap en bij de behandeling met bepaalde medicijnen kan het aantal toenemen en kan de kleur donkerder worden.

Hoe ontstaan moedervlekken?

In de huid zitten cellen die huidkleurstof (pigment) maken. Door de ultraviolette stralen van de zon (of zonnebank) maken de pigmentcellen de bruine kleurstof. Hierdoor kleurt de huid ook bruin. Dit pigment heeft een beschermend effect voor de huid tegen de ultraviolette straling.

De meeste pigmentcellen zijn gelijkmatig over de huid verdeeld, maar op sommige plekken zitten de pigmentcellen op een hoopje bij elkaar. Op deze plek ontstaat een plekje dat donkerder is dan de omgevende huid: de moedervlek.

Hormonen blijken invloed te hebben op de pigmentcellen. Tijdens de puberteit, zwangerschap en bij de behandeling met bepaalde medicijnen kunnen meer moedervlekken en verkleuringen van de huid ontstaan.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Moedervlekken geven bijna nooit problemen, ook niet op latere leeftijd. Heel zelden komt het voor dat een moedervlek verandert, maar dat is echt heel zeldzaam.

Er is een aantal 'soorten' moedervlekken die extra aandacht behoeven, omdat ze een iets grotere kans hebben om kwaadaardig te worden.

De dysplastische naevus
Dit is een moedervlek van ongeveer een halve tot ruim één centimeter groot, wisselend bruin van kleur, soms wat onduidelijke randen ten opzichte van de omgevende huid, niet mooi rond maar vaak wat grillig van vorm. Vaak is de ondergrond van deze moedervlek rood van kleur, maar als men erop drukt, verdwijnt de rode kleur.

Juist als de randen van deze moedervlek grilliger zijn en als de moedervlek sterke kleurverschillen vertoont (dus donkere en lichte delen) of als de moedervlek ook blauwe en grijze kleuren vertoont, is het verstandig ermee naar de huisarts(praktijk) te gaan voor controle. Dit soort moedervlekken kan over het hele lichaam voorkomen.

Soms komt bovengenoemde aandoening in bepaalde families voor (F.A.M.M.M.: familial atypical multiple molemelanoma-syndroom). Mensen uit deze families hebben vaak grote aantallen (tientallen tot honderden) van de bovengenoemde dysplastische moedervlekken. Deze moedervlekken moeten extra zorgvuldig in de gaten worden gehouden

Wanneer naar de huisarts?

Zoals gezegd zijn moedervlekken bijna altijd onschuldige aandoeningen en horen ze gewoon bij de huid van mensen. Er zijn echter veranderingen waarmee u het best naar uw huisarts(praktijk) kunt gaan. Het hoeft zeker niet ernstig te zijn, maar overleg kan nooit kwaad:

Als u denkt dat een moedervlek donkerder wordt of meerdere kleuren krijgt
Als een moedervlek een andere vorm krijgt, bijvoorbeeld als de randen minder mooi glad worden
Als de randen van een moedervlek rood worden
Als in de directe omgeving van een moedervlek de huid wat roder wordt zonder duidelijke verklaring daarvoor
Als een moedervlek gaat jeuken
Als een moedervlek gaat bloeden
Als er een zweertje of korstje (roofje) op een moedervlek ontstaat
Als u het zelf niet vertrouwt of ongerust bent
Als een moedervlek groter wordt

Er zijn een aantal 'alarm'signalen die tot extra voorzichtigheid aanleiding geven, en waarbij u zeker de huisarts(praktijk) moet raadplegen:

Als iemand eerder een vorm van huidkanker (met name het zogenaamde melanoom) gehad heeft
Bij mensen met veel moedervlekken en enkele moedervlekken veranderen op bovenbeschreven wijze
Als moedervlekken al vanaf de geboorte aanwezig zijn en enkele moedervlekken op de bovengenoemde manier gaan veranderen
Mensen met een zeer blanke huid, dus met een lichte huid en rossig haar in het bijzonder, die bovengenoemde veranderingen constateren
Bij het gebruik van afweeronderdrukkende medicijnen (immunosuppressiva)

Extra voorzichtigheid is geboden bij:

Mensen die veel zonnebaden (zowel buiten als bij het gebruik van de zonnebank)
Mensen die veel buiten zijn in verband met hun werk (landbouwers, hoveniers, bouwvakkers, zeelieden, vissers etcetera)

Gebruik een goed zonnebrandfilter (minstens factor 10), smeer niet te dun en overdrijf niet.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Het krijgen van moedervlekken kan niet voorkomen worden. Er zijn geen medicijnen, zalfjes of andere middeltjes die moedervlekken op een gezonde manier kunnen verwijderen.

Bij twijfel kan de huisarts(praktijk) of specialist een moedervlek verwijderen door middel van een (kleine) operatieve ingreep. Meestal gebeurt dat als men vermoedt dat een plekje wel eens kwaadaardig zou kunnen worden.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

(Te veel) Ultraviolette straling is slecht voor de huid. Verbranden van de huid is niet alleen pijnlijk, maar ook slecht voor de huid op lange termijn. Dit geldt zelfs nog in sterkere mate voor kleine kinderen. Geniet dus van de zon, maar maak het niet te gek.

Houd de tien gouden regels voor plezierig maar ook verstandig zonnen in acht:

Geniet van de zon, maar denk om uw huid
Maak geen verschil tussen ultraviolette straling van de echte zon of van zonne-apparatuur. Uw huid doet dat ook niet
Draag buiten zo mogelijk een zonnehoed of -klep en kleding die de zon niet doorlaat
Zoek de schaduw op in plaats van de volle zon, zeker tussen 12.00 en 15.00 uur
Gaat u in de zon, smeer de onbedekte huid dan in met een anti-zonnebrandmiddel, smeer niet te dun!
Laat uw huid geleidelijk wennen aan de zon en voorkom zonnebrand
Volg de gebruiksinstructies van zonne-apparatuur nauwkeurig op
Laat zonnen en het gebruik van zonne-apparatuur over aan mensen boven de vijftien jaar en met een niet te gevoelige huid
Stop direct met zonnen als de huid vreemd reageert met bijvoorbeeld uitslag, jeuk of snelle verbranding en raadpleeg een arts
Bij sommige huidaandoeningen helpt ultraviolette straling, bij andere juist niet, vraag informatie bij uw huisarts of huidarts

Voor vragen over zonnen en huidkanker kunt u terecht op de website http://www.kankerbestrijding.nl

U kunt ook bellen met de gratis hulp- en informatielijn van de Nederlandse Kankerbestrijding: 0800-0 22 66 22 of 0800-KWKANKER. Deze lijn is bereikbaar van maandag t/m vrijdag van 10.00 – 12.30 uur en van 13.30 – 16.00 uur voor een persoonlijk gesprek.

Moedervlekken, de Televisiedokter

In deze aflevering van de televisiedokter kunt u alle informatie over moedervlekker nogmaals bekijken.

In samenwerking met

R.H. Jamin (auteur)
Drs. E.J. de Kreek (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

Patiëntenfolder Moedervlekken. Nederland Huisartsen Genootschap. Utrecht
Vloten WA van, Degreef HJ, Stolz E, Vermeer BJ, Willemze R (red). Dermatologie en venereologie, 3e druk. Maarssen: Elsevier Gezondheidszorg 2000: 239-59
Jansen LH et al. Huid- en geslachtsziekten, 2e herziene druk 1980: 222-39
Folder van het Koningin Wilhelmina Fonds, Nederlandse kankerbestrijding: Geniet van de zon, maar maak ’t niet te gek.

Meer informatie