Wat is misselijkheid en spugen bij volwassenen?
Misselijkheid is een onplezierig gevoel in de buik dat vaak gepaard gaat met (een neiging tot) braken. Andere benamingen voor braken zijn spugen, overgeven en vomeren.
Normaal wordt alles wat wij eten en drinken door de spieren van de slokdarm en de maag in de richting van de darmen vervoerd. Bij spugen wordt het voedsel in omgekeerde richting verplaatst. Dit gebeurt door krachtige samentrekkingen van de buikspieren. Wat in de maag zit, komt dan in golven naar buiten.
Symptomen misselijkheid en spugen bij volwassenen
Vlak voordat iemand gaat braken, heeft hij vaak last van een misselijk gevoel, kokhalzen en veel speekselafscheiding. Soms ziet iemand die misselijk is opvallend bleek.
Spugen is onaangenaam, maar het is voor het lichaam van belang om de irriterende stoffen kwijt te raken. Het overgeven wordt vaak als een opluchting ervaren. De kleur op iemands gezicht komt terug en de maag en darmen komen daarna weer geleidelijk tot rust.
Als het overgeven wordt veroorzaakt door een maagdarminfectie, gaat het vaak samen met diarree; soms is er dan ook koorts.
Als het braken langer duurt, en zeker als het gepaard gaat met diarree en koorts, verliest het lichaam veel vocht. Vooral bij ouderen dient men alert te zijn op uitdroging.
Hoe ontstaat misselijkheid en spugen bij volwassenen?
Spugen is vaak het gevolg van een infectie van maag en darmen. Zo’n infectie wordt meestal door een virus en soms door een bacterie veroorzaakt. Mensen kunnen elkaar besmetten. Ook besmet water of bedorven voedsel kan deze klachten geven.Andere oorzaken voor spugen zijn:
- Zwangerschap
vooral tijdens de eerste weken en in het bijzonder in de ochtenduren; - Geneesmiddelen
bijna alle medicijnen kunnen misselijkheid en braken veroorzaken. Berucht zijn chemotherapeutische middelen en morfineachtige medicijnen; - Maagdarmstoornissen
irritaties en ontstekingen van de maag, darmen of galblaas kunnen misselijkheid en braken veroorzaken. Ook een darmafsluiting kan leiden tot braken; - Psychische problemen
braken kan het gevolg zijn van ernstige spanningen of angsten. Ook erg tegen iets opzien, bijvoorbeeld school of werk, kan de aanleiding zijn. Anorexia- en boulimia-patiënten roepen opzettelijk braakreacties op; - Reisziekte (zeeziekte, wagenziekte)
schommelingen van een boot, auto of vliegtuig kunnen misselijkheid en/of braken veroorzaken; - Andere oorzaken kunnen zijn
migraine, hersenschudding en evenwichtstoornissen.
Al deze oorzaken prikkelen het braakcentrum in de hersenen, van waaruit de darm reflexmatig wordt geactiveerd om het voedsel via de mond naar buiten te werken.
Is het ernstig en wat kunt u verwachten?
Bij gezonde volwassenen kan spugen in het algemeen geen kwaad. De klachten duren een tot vier dagen.
Uitdroging zal bij spugen alleen niet gauw optreden. Als er ook sprake is van diarree, koorts en weinig drinken, wordt de kans op uitdroging groter. Dit risico doet zich vooral voor bij ouderen.
Wanneer naar de huisarts?
In de volgende gevallen raden wij u aan een afspraak te maken met uw huisarts:
- Als spugen samengaat met hevige buikpijn.
- Als spugen samengaat met suf zijn of verwardheid.
- Als iemand spuugt na een val op zijn hoofd.
- Als het spugen langer duurt dan drie à vier dagen.
- Volwassenen lopen weinig kans op uitdroging. Bij bejaarden is de kans echter wel groter. Er is extra risico bij het gebruik van plastabletten.
Wat kunt u er zelf aan doen?
Bij een paar keer overgeven kunt u rustig afwachten tot de maag weer tot rust is gekomen.
Als het overgeven dagen duurt en meermaals voorkomt, is het belangrijk dat er voldoende vocht binnenkomt. Elke vijf tot tien minuten een slokje water of thee drinken is van belang om slapte en uitdroging te voorkomen. Overigens is het niet zo belangrijk wat men drinkt. Bij een slap gevoel zal men zich vaak beter voelen bij bouillon of een zout-suikeroplossing. Deze oplossing is kant en klaar in zakjes te koop bij drogist of apotheek. Ze heet ORS (oral dehydration solution) en is onder verschillende namen (Dioralyte, Orisel, Frisomed, Elotrans) verkrijgbaar.
Als het weer wat beter gaat, kan de hoeveelheid vocht geleidelijk worden opgevoerd en kan er weer eten worden gegeven.
Medicijnen zijn bij een paar dagen spugen niet nodig. Ze zijn zelfs ongewenst, omdat ze verhinderen dat de irriterende stoffen uit het lichaam verdwijnen.
In samenwerking met
Drs. P.A. van Dijk (auteur)
Dr. J.A.M. Widdershoven (consulent)
Dr. P. Fockens (consulent)
Wetenschappelijke verantwoording
Geraadpleegde literatuur:
- Berkow R et al. Merck manual. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 2000.
- Bonnet-Breusers AJM, Rensen HBH, Wassenaar J. Handboek Jeugdgezondheidszorg. Maarssen: Elsevier/Bunge, 1999.
- Brande JL van, Gelderen HH van, Monnens LAH. Kindergeneeskunde. Utrecht: Bunge, 1990.
- Derksen-Lubsen G, Steensel-Moll HA van, Visser HKA. Compendium kindergeneeskunde. Houten: Bohn Stafleu van Loghum, 1994.
- Dijk, Paul van (redactie). De thuisarts, richtlijnen om kleine kwalen zelf te behandelen. Bunge, 1997.
