Kwallenbeet

Wat is het kwallenbeet?

Kwallen komen vooral voor in zout water. Na een beet van een kwal kunt u klachten krijgen zoals pijn, zwelling, jeuk en roodheid van de huid. Beten van kwallen uit de Noordzee en de Waddenzee geven meestal geen of slechts lichte verschijnselen; zelden treedt een ernstiger reactie op. In andere delen van de wereld komen kwallen voor die (levens)gevaarlijke beten kunnen geven. Vooral duikers moeten hier op bedacht zijn.



Symptomen kwallenbeet?

Aan de Nederlandse kusten komen verschillende soorten kwallen voor. Deze kwallen zijn meestal doorzichtig tot wit van kleur, glibberig en week. De meeste kwallen geven, ook na aanraking, geen klachten, sommige geven een plaatselijke huidreactie met pijn, zwelling en roodheid van de huid en later jeuk. Deze klachten zijn hetzelfde als na het aanraken van een brandnetel. De klachten nemen in het eerste half uur na de beet toe en worden daarna snel minder. Soms kan de reactie heftiger zijn. U leest daar meer over onder het kopje ‘Wanneer naar de huisarts’.



Hoe ontstaat een kwallenbeet?

Eigenlijk is er geen sprake van een echte beet. Kwallen hebben tentakels waarop netelcellen met gif zitten. Bij aanraken springen deze cellen kapot en kan het gif in de huid dringen. Het gif veroorzaakt de klachten.



Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Meestal zijn de klachten na enkele dagen volledig verdwenen. De beten van gevaarlijke kwallen kunnen langdurig klachten geven en zijn in enkele gevallen levensgevaarlijk. De klachten bij een tweede of volgende beet kunnen heftiger zijn.



Wanneer naar de huisarts?

Als u bent gebeten door een kwal en er ontstaat één of meer van de volgende verschijnselen, dan is het belangrijk om direct contact op te nemen met uw huisarts of met het alarmnummer 112.

  • misselijkheid
  • braken
  • hoofdpijn
  • duizeligheid
  • ademhalingsmoeilijkheden
  • verwardheid
  • flauwvallen of bewusteloosheid
  • koorts
  • spierverkrampingen
  • verlammingen
  • hartritmestoornissen

Deze verschijnselen komen gelukkig zelden voor. Ze worden vooral gezien bij duikers die met zeer gevaarlijke kwallen in aanraking zijn gekomen, zoals het Portugees oorlogsschip en de kubuskwal.



Wat kunt u er zelf aan doen?

Als eerste hulpmaatregelen direct na de kwallenbeet, kunt u het volgende doen:

  • als u in het water bent gebeten, kunt u er beter meteen uit komen. Bij een heftige reactie loopt u in het water meer risico op ernstige gevolgen (verdrinking)
  • strooi zand op de geprikte huid, dit geeft snel verlichting
  • spoel de plek waar u gebeten bent met zout water
  • schraap voorzichtig de tentakelresten van de huid met een mes. Doe dit niet met blote handen, wrijf niet op de huid
  • bind daarna gedurende een half uur een natte doek om de plek van de beet
  • blijft u last houden, dan kunt u de beetplaats koelen
  • bij aanhoudende klachten kunt u een middel tegen insectenbeten op de beetplaats aanbrengen
  • blijft de beetplaats pijnlijk, dan kunt u paracetamol gebruiken
  • bij hevige aanhoudende jeuk kunt u een anti-jeukzalf gebruiken. Deze zalven zijn met een recept van de huisarts bij de apotheek verkrijgbaar

De beten van gevaarlijke kwallen vergen soms een andere behandeling. Vooral bij het duiken in het buitenland loopt u meer risico op een kwallenbeet. Het is belangrijk om u van tevoren goed te informeren over risico’s en eerste-hulpmaatregelen.



Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Bent u aan het strand en de wind staat landinwaarts, dan kunnen kwallen aanspoelen en in de branding aanwezig zijn. Uit voorzorg kunt u op het strand slippers of schoenen dragen en niet het water in gaan.
Wanneer u gaat duiken, zorg dan dat u goed op de hoogte bent van de mogelijke gevaren. In duikcursussen wordt hier vaak ook aandacht aan besteed.



In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (auteur)
Drs. W. van Donselaar (consulent)
Drs. E.J. de Kreek (consulent)



Wetenschappelijke verantwoording

  • Vloten van WA, Degreef HJ, Stolz E et al. Dermatologie en venereologie. Wetenschappelijke Uitgeverij Bunge. Utrecht: 1992.
  • PADI International. Rescue driver manual. Padi Europe AG. Hettlingen: 2000.
  • Serton J, Groenen J. Gevaarlijke zeedieren. Herkenning, eerste hulp en preventie. Plaza ontwerpers BV. Eindhoven: 2001.