Knieproblemen bij volwassenen (niet na een ongeval)

Wat zijn knieproblemen bij volwassenen

We spreken van niet-traumatische knieklachten als ze niet het gevolg zijn van een val, vreemde draaiing of andere ‘kracht’ op de knie. De oorzaken van niet-traumatische knieklachten zijn zo talrijk dat we ze hier niet allemaal kunnen bespreken. De meeste oorzaken zijn relatief zeldzaam en meestal gaan de klachten vanzelf weer over. Vaak blijft de oorzaak zelfs onbekend, ook als u met uw knieklacht naar de huisarts gaat. Daarom bespreken we de niet-traumatische knieklachten vrij algemeen. Ze kunnen zich op verschillende manieren uiten:

• de knie staat in een vreemde stand
• de knie is pijnlijk
• de knie kraakt
• de knie die niet wil bewegen

Symptomen knieproblemen bij volwassenen

U kunt verschillende klachten aan uw knie hebben. Dit is afhankelijk van wat er aan de hand is:

• uw knie is pijnlijk
• uw knie is gezwollen
• uw knie is ‘op slot’; dit houdt in dat u hem (vrijwel) niet meer kunt bewegen
• vooral ’s ochtends en bij het starten met bewegen, is uw knie pijnlijk
• vooral bij bepaalde activiteiten, zoals traplopen en sporten, is uw knie pijnlijk

Hoe ontstaan knieproblemen bij volwassenen?

Er zijn verschillende spontane aandoeningen van de knie mogelijk. Ze allemaal hier beschrijven voert te ver. Veel van deze aandoeningen zijn zeldzaam. Daarom bespreken we hieronder een aantal aandoeningen.

Bursitis prepatellaris
Dit is een slijmbeursontsteking voor de knieschijf. Er is een ontsteking van een gladde plek tussen de knieschijf en de huid, bijvoorbeeld door irritatie bij een te grote belasting. Het is een in principe onschuldige aandoening die vaak vanzelf weer verdwijnt. Een slijmbeursontsteking ontstaat vaak door het langdurig op de knieën zitten.

Tractus iliotibialis frictiesyndroom
Dit ontstaat door wrijving in het verloop van een peesplaat aan de buitenzijde van de knie. Bijvoorbeeld omdat men een spiergroep een tijdje anders of meer belast heeft dan normaal. Dit is een vorm van overbelasting. Door rust te houden en uw been minder te belasten, nemen de klachten meestal af. Dit kan echter weken duren.

Bakerse cyste
Dit is een goedaardige zwelling die meestal voelbaar is in de knieholte. De cyste ontstaat meestal door een probleem in het kniegewricht.

Artrose
Dit wordt ook wel ‘slijtage’ genoemd. Maar deze benaming is niet helemaal juist. Het kraakbeen in het gewricht is veranderd en in een later stadium helemaal weg. Slijtage kan onder andere ontstaan in: heup(en), knie(ën), de basis van de duim of aan de eindkootjes van de vingers. De klachten zijn het ergst na een periode van rust en verminderen na ongeveer tien minuten bewegen.

Gonartrose
Met gonartrose (gon=knie) wordt specifieke artrose van de knie bedoeld. Het komt vooral voor op latere leeftijd. Het geeft vaak ochtendstijfheid en pijn en stijfheid bij het op gang komen. De aandoening gaat vaak gepaard met ‘kraken’ van de knie. Bij gonartrose is een operatieve behandeling mogelijk, afhankelijk van de klachten. Soms kunt u (via de huisarts) een pijnstiller en/of ontstekingsremmer gebruiken.

Jicht
Bij deze aandoening is in het algemeen slechts één gewricht aangedaan. De meest voorkomende plaats is de grote teen. Het kan echter ook voorkomen in de middenvoet, enkel, pols of knie. Het aangedane gewricht wordt dik, rood en warm. Waarschijnlijk ontstaat jicht door een verhoogde concentratie van een bepaalde stof (urinezuur) in het bloed. Die stof kristalliseert uit in het gewricht. Daarop reageert het lichaam met een ontsteking. De kans op jicht is groter als deze kwaal in de familie voorkomt. Alcoholgebruik, eiwitrijke maaltijden en plaspillen kunnen een jichtaanval uitlokken. Er zijn goede medicijnen om jicht te behandelen, maar ook om jicht te voorkomen. Daarvoor is het kunt u met uw huisarts overleggen.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Het hangt er een beetje vanaf wat er aan de hand is. Daar kan uw huisarts u meer over vertellen, als u twijfelt. Levensbedreigend zijn knieklachten nooit, maar pijnlijk en vervelend kan het natuurlijk wel zijn. Bovendien kunt u er behoorlijk door gehinderd worden. Behalve minder goed lopen, lukt het vaak ook niet om te fietsen en soms ook niet om zelfstandig auto te rijden. Vaak is het verstandig (zware) belasting even wat te verminderen, zoals trappenlopen en gewoon lopen. Voetballen, maar ook andere sporten, zijn meestal helemaal niet mogelijk en zeker ook niet verstandig. Volledig stoppen met bewegen, is meestal niet nodig en zelfs niet wenselijk. De kans is dan groot dat het gewricht en de spieren eromheen stijf worden. Gewoon rustig wat bewegen, is vaak goed mogelijk en meestal aan te raden, U kunt bijvoorbeeld de spieren van uw been aanspannen zonder uw knie al te veel te bewegen. Soms is bewegen en oefenen in warm water goed mogelijk, zoals in bad of in een warm zwembad. Zo houdt u de spieren in een goede conditie. Kijk wel uit dat u niets forceert, vooral als uw knie ‘op slot’ zit. Pijn is hierbij een goede graadmeter. Te veel pijn is niet goed.

Wanneer naar de huisarts?

Het is verstandig contact op te nemen met uw huisarts, als uw knie spontaan pijnlijk wordt zonder aanleiding en de pijn langer dan een paar dagen aanhoudt. Vaak adviseert uw huisarts rust en soms pijnmedicatie. Bij bepaalde aandoeningen of als na enige tijd verbetering uitblijft, verwijst uw huisarts u door naar een (orthopedisch) chirurg.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Als uw knie dik, rood en warm en pijnlijk is, is het beter hem in het begin te ontzien. Leg het gewricht hoog en houd het koel met een natte omslag of ijs. Wikkel het ijs wel in een theedoek en daarna in een plastic zak (tegen het lekken), zodat uw huid niet bevriest. Als uw klachten minder hevig zijn, is het juist belangrijk het gewricht regelmatig te bewegen. Het voorkomt stijfheid en kan op den duur de pijn verminderen. U kunt uw knie beter niet zwaar of langdurig belasten. En forceer niets. Ga voor uzelf na of er echt geen sprake is van een ‘trauma’. Dat kan van alles zijn:

• stoten
• draaien van de knie
• langdurig op de knieën of hurken zitten
• langdurig trappenlopen of gewoon meer lopen dan u gewend bent
• meer springen dan u gewend bent

Ga ook bij uzelf na of er misschien sprake is van een infectie, bijvoorbeeld als u koorts heeft. Dan kunt u het beste contact opnemen met uw huisarts.

Niet te veel maar ook niet te weinig belasten
Belast uw knieën op de juiste manier. Dat betekent niet te veel, maar ook niet te weinig belasten. Bij fietsen is het belangrijk dat uw been helemaal gestrekt is, als het pedaal in de onderste stand staat. Als uw knie niet helemaal kan strekken, geeft dat op den duur pijnklachten. Stel het zadel daarom op de juiste hoogte af. Als u een fiets met versnellingen heeft, fiets dan niet in een zware versnelling. Zeker als uw knie of knieën toch al wat gevoelig zijn of beginnen te worden, kunt u beter niet in een zware versnelling fietsen. Dan belast u uw knieën niet te veel. Loop en sta ook niet lang achter elkaar. Dat is enigszins afhankelijk van de pijn en eventuele zwelling. Soms is oefenen in warm water (hydrotherapie) onder leiding van een fysiotherapeut zinvol.

Pijnstiller
Als pijnstiller kunt u paracetamol gebruiken. Bijvoorbeeld als u door de pijn niet goed kunt bewegen of slapen. Als de pijn steeds terugkomt, kunt u dit voorkómen door de pijnstiller met een vaste regelmaat in te nemen. Neem zo nodig twee paracetamol om de vijf uur (maximaal vier keer per etmaal). Als dat onvoldoende helpt, kunt u een andere pijnstiller proberen, zoals ibuprofen, diclofenac of naproxen. Deze laatste drie middelen kunnen als bijwerking maagklachten geven.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Het is erg belangrijk om voorzichtig om te gaan met uw knieën. Belasten is goed, maar doe dat met mate en bouw dat langzaam op. Als u na uw oefeningen langer dan twee uur pijn heeft, is het beter om rustig aan te doen met uw oefeningen. Na een weekje rust, kunt u dan weer rustig met oefeningen beginnen.

Als u veel op uw knieën moet werken is het verstandig kniebeschermers te gebruiken. Denk hierbij aan beroepen zoals stratenmaker, tapijtlegger, tuinieren en diverse andere beroepen en hobby’s. Overgewicht is altijd belastend en zeker ook bij knieklachten. De toch al belaste knie moet immers meer gewicht (ver)dragen.

Daarnaast is het goed de spieren rond de knieën in een goede conditie te houden. Ook als u vanwege klachten uw knie minder of niet mag belasten, zijn er nog wel oefeningen van de omringende spieren mogelijk. Uw huisarts of een fysiotherapeut kan u daarbij helpen.

In samenwerking met

Drs. F.M. Brouwer (auteur)
Drs. P.A.J. Meulenbroek (auteur)
Drs. E.J. de Kreek (consulent)
Dr. P.J.G. Schreurs (consulent)
Dr. G.H.R. Albers (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

Geraadpleegde literatuur:

• NHG-standaard, M67. Niet-traumatische knieproblemen bij volwassenen.
• NHG-standaard, M41. Reumatoïde artritis.
• NHG-patiëntenbrief, L5a; Gewrichtsklachten algemeen. Nederlands Huisartsen Genootschap 2000.
• Lisdonk EH van de et al. Aandoeningen van de knie (excl. Meniscuslaesie). Ziekten in de huisartsenpraktijk. Derde druk. Elsevier Bunge, 1999: 301-2.
• Lisdonk EH van de et al. Arthrosis deformans. Ziekten in de huisartsenpraktijk. Derde druk. Elsevier Bunge, 1999: 306-9.