Hoog cholesterol

Wat is het?

Wat is cholesterol?
Cholesterol is een stof die wordt aangemaakt in de lever en kan worden opgenomen uit voedsel. Cholesterol is niet een afvalproduct van uw lichaam, maar wordt onder andere door het lichaam gebruikt om hormonen en gal te maken.

Uw cholesterolgehalte kan hoger worden als er veel verzadigd vet in uw voeding zit. Onverzadigde vetten daarentegen hebben een beschermende werking tegen een hoog cholesterol. Sommige mensen hebben aanleg voor het hebben van een hoog cholesterolgehalte. Men spreekt van hypercholesterolemie (hoog cholesterol in het bloed) als de nuchtere waarde in het bloed bij minimaal drie metingen gemiddeld hoger is dan 7,0 mmol/liter.

Afhankelijk van uw leeftijd varieert uw cholesterolgehalte meestal tussen de 4,5 en 6,0 mmol/liter. Als u bloed laat prikken voor cholesterol, dan zal bijna altijd ook voor waarden van stoffen als HDL, LDL en triglyceriden worden geprikt.

Wat zegt de waarde van uw cholesterolgehalte?
De waarde van cholesterol zegt iets over het verhoogde risico op hart- en vaatziekten, maar inzicht in het totale "vettenspectrum" van uw bloed geeft nog veel meer informatie. LDL staat voor Low Density Lipoprotein, en heeft een schadelijke werking op de bloedvaten. HDL staat voor High Density Lipoprotein en heeft een gunstige werking op de bloedvaten. De verhouding van LDL en HDL in het bloed geeft een inzicht in een balans van de schadelijke versus de gezonde vetten.

Als u in deze folder leest "hoog cholesterol" dan is het eigenlijk misschien nog beter om te lezen "hoog LDL en laag HDL" (voor het gemak wordt hier chter het begrip "hoog cholesterol" gehanteerd). Een verhoogd cholesterol is geen ziekte en wordt vaak bij toeval ontdekt, of omdat uw arts een aanleiding vindt om het cholesterolgehalte te laten bepalen.

Een verhoogd cholesterol geeft op zich geen klachten, maar verhoogt wel de kans op het ontstaan van hart- en vaatziekten. Een hoog cholesterol komt veel voor. Bij ongeveer 1 op de 250 mensen wordt een hoog cholesterol gevonden. De erfelijke vorm van hoog cholesterol (familiaire hypercholesterolemie) komt bij 0,2% van de mensen voor.

Hoe ontstaat het?

Factoren die een rol spelen bij het ontstaan van een verhoogd cholesterol, zijn:

• Voeding met een te hoog gehalte aan verzadigde vetzuren en calorieën
• Aanleg. U kunt aanleg hebben voor een hoog cholesterol. De oorzaak hiervoor is onbekend. Soms is een erfelijke factor de oorzaak voor een te hoog cholesterolgehalte. Men spreekt dan van familiaire hypercholesterolemie
• Als gevolg van een andere ziekte die het cholesterolgehalte beïnvloedt, zoals een traag werkende schildklier (hypothyreoïdie), lever- en nieraandoeningen, overmatig alcoholgebruik of medicijnen

Wanneer uw cholesterolgehalte laten bepalen?

Uw cholesterolgehalte zal onder normale omstandigheden niet worden bepaald. Uw cholesterolgehalte zal wel worden bepaald, wanneer:

• bij u een hart- en vaatziekte is vastgesteld (bijvoorbeeld hartinfarct, angina pectoris of een beroerte)
• u suikerziekte heeft
• u man bent, ouder dan 50 jaar en een andere risicofactor heeft voor het ontstaan voor hart- en vaatziekten zoals roken en hypertensie
• er bij u aanwijzingen zijn voor een (erfelijke) vetstofwisselingsstoornis
• in uw familie hart- en vaatziekte vaak en/of op jonge leeftijd (onder de 50 jaar) voorkomen

Wat kunt u er zelf aan doen?

Medicijnen
Om een hoog cholesterol tegen te gaan, worden vaak middelen uit de zogeheten statinegroep voorgeschreven. Statines remmen de aanmaak van cholesterol in de lever en verlagen zo het cholesterolgehalte van uw bloed. Er zijn omvangrijke wetenschappelijke onderzoeken verricht die hebben aangetoond dat het slikken van statines bij een verhoogd cholesterol en bij patiënten met hart- en vaatziekten de kans op acute afsluitingen van de kransslagaders doet afnemen.

Omdat de productie van cholesterol het hoogst is als we slapen en dan de lever zijn werk doet, moeten statines vóór het slapen gaan worden ingenomen. Alleen bij atorvastatine hoeft dit niet, omdat dit gedurende 24 uur werkzaam is.

Omdat risicofactoren voor het ontstaan van hart- en vaatziekten elkaar versterken is het verstandig om de ene risicofactor te behandelen en tegelijk de andere risicofactor te voorkómen. Bijvoorbeeld, als u een hoge bloeddruk heeft en u wilt daar zelf iets aan doen, dan zal de kans op het ontstaan van hart- en vaatziekten nog kleiner worden als u tegelijk een te hoog cholesterol bestrijdt en stopt met roken. De adviezen kunt u zien als een algehele richtlijn om hart- en vaatziekten te voorkómen.

Eet gezond en gevarieerd
Let u ter voorkoming van een hoog cholesterol op de volgende punten:

• Eet niet teveel vet.
  Eet weinig producten met verzadigd vet en vervang deze door producten met onverzadigd vet of magere producten. Voorbeelden zijn:
  - halvarine in plaats van roomboter
  - vloeibare bak- en braadproducten in plaats van harde bak- en braadproducten
  - 20+ of 30+ kazen in plaats van 60+ kaas
  - mager vlees in plaats van vette vleeswaren
  - magere melkproducten in plaats van volle melkproducten
  - Producten met veel cholesterol die u niet te veel moet eten zijn: lever, nier, paling, garnalen en eieren (eigeel).
• Eet elke dag groenten en fruit
• Voeg bij het koken zo min mogelijk zout toe
• Beperk uw alcoholgebruik
  Het is bekend dat wijn een gering positief effect kan hebben op uw hart en bloedvaten. Echter, dit moet u niet als een excuus gebruiken om te veel te drinken dan goed voor u is. De nadelige effecten van overmatig alcoholgebruik op uw gezondheid zijn veel groter dan de positieve effecten op uw hart en bloedvaten.
• Drink niet meer dan 2 glazen alcohol per dag en liefst niet elke dag
• Stop met roken
  Roken is een sterke onafhankelijke risicofactor voor het ontstaan van hart- en vaatziekten. Roken heeft daarnaast een negatieve invloed op uw bloeddruk en cholesterolgehalte. Het medicamenteus behandelen van hypertensie of een hoog cholesterol zal een veel grotere invloed hebben op het risico voor hart- en vaatziekten als u met roken stopt.
  Ook het stoppen met roken op hogere leeftijd, als u al heel lang heeft gerookt, vermindert het risico van het ontstaan van hart- en vaatziekten. Als u rookt moet u het effect op de niet-rokers, zoals kinderen, in uw omgeving niet onderschatten. Wetenschappelijk onderzoek heeft aangetoond dat zelfs zeer jonge kinderen al schade ondervinden in hun bloedvaten als er in huis wordt gerookt.
• Zorg voor voldoende lichaamsbeweging
  Regelmatige lichaamsbeweging geeft u een algeheel gevoel van welbevinden en zal bijdragen aan een verbetering van conditie van uw hart- en bloedvaten. Kortdurende, dagelijkse sportieve inspanning heeft een gunstige invloed op het voorkomen van hart- en vaatziekten.Het aansluiten bij een sportvereniging kan daarbij stimulerend werken. Als u weer overweegt meer intensief te sporten zou een sportkeuring aan te raden zijn. Raadpleeg hierover uw sportvereniging.

In samenwerking met

Dr. G. Pasterkamp (auteur)
Drs. L.J.M.L. Hameter-Kersbergen (consulent)
Dr. W.N.M. Hustinx (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• NHG standaard cholesterol. Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht.
• Patiëntenbrief Cholesterol. Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht.
• Simvastatin Survival Group. Lancet 1994;344:1383-9.
• Brueren et al. Br J Gen Pract 1998;48:1585-9.