Hoofdpijn na een val of stoot

Wat is hoofdpijn na een val of stoot?

Een hoofdletsel ontstaat meestal door een klap of een val op het hoofd. De schade die door een klap of val op het hoofd ontstaat, is afhankelijk van de kracht waarmee dit gebeurt en de plaats waar deze kracht op het hoofd terechtkomt. Vormen van schade door een klap of val op het hoofd:

• beschadiging van huid en spieren
  de schade kan zich beperken tot een kneuzing en/of wond van de huid en de onderliggende spieren
• hersenschudding
  de hersenen zelf kunnen beschadigd raken. Door de klap of val op het hoofd kunnen de hersenen tijdelijk niet optimaal functioneren, zonder dat sprake is van een blijvende beschadiging. Dit wordt een hersenschudding genoemd
• hersenkneuzing
  bij een ernstiger klap of val kunnen blijvende beschadigingen in de hersenen ontstaan en wordt gesproken van een hersenkneuzing. In zeldzame gevallen kan een bloedvat scheuren en treedt een bloeding in of rondom de hersenen op
• breuk in het schedelbot
  wanneer de klap of val hevig was, kan er ook een breuk in het schedelbot optreden. Hierdoor ontstaat er gevaar voor een bloeding tussen het schedelbot en de hersenen

Symptomen hoofdpijn na een val of stoot

Beschadiging van huid en spieren
Een kneuzing van de huid en de onderliggende spieren geeft meestal een bult op het hoofd die soms heel snel kan groeien. Door verscheuring van kleine bloedvaten kunnen kleine bloedingen in en onder de huid ontstaan, die u na een paar dagen kunt herkennen als blauwe plekken. Wanneer de huid zelf kapot gaat, kunnen er schaafwonden of soms ook diepere wonden ontstaan. Deze kunnen heftig bloeden.
Al deze wonden geven vaak plaatselijke, soms zeer vervelende, pijn. Vaak heeft u hierbij ook zeurende hoofdpijn in het hele hoofd, die ontstaat in de eerste uren na het letsel.

Hersenschudding
Hersenen functioneren tijdelijk niet optimaal. Bij een hersenschudding functioneren de hersenen tijdelijk niet optimaal. Mensen met een hersenschudding kunnen daarom direct na het ongeval niet reageren op hun omgeving. Ook kunnen ze bewusteloos zijn. Deze bewusteloosheid duurt meestal niet langer dan enkele minuten, maar mag niet langer dan vijftien minuten duren. Duurt de bewusteloosheid langer dan vijftien minuten, dan is er geen sprake meer van een hersenschudding maar van een hersenkneuzing.

Tijdelijk geen nieuwe informatie op kunnen nemen
Ook kan iemand met een hersenschudding vaak tijdelijk geen nieuwe informatie opnemen. Daardoor vraagt deze persoon steeds hetzelfde, bijvoorbeeld wat er gebeurd is of waar hij is. Dit blijft hij meestal doen, ook al zijn deze vragen al beantwoord. De antwoorden worden dan tijdelijk niet opgenomen door de hersenen. De periode van het niet opnemen van nieuwe informatie duurt meestal een aantal minuten en mag niet meer dan een uur duren. Wanneer iemand langer dan een uur na het ongeval nog steeds geen nieuwe informatie kan opnemen, spreken we van een hersenkneuzing en niet meer van een hersenschudding. Achteraf blijkt iemand met een hersenschudding ook vaak niet meer te weten wat er vlak voor het ongeval is gebeurd. Deze informatie is door de hersenschudding ook niet opgenomen.

Hoofdpijn
Na een hersenschudding komt vaak hoofdpijn voor, die langzaam toeneemt in de uren daarna. Dit gaat vaak gepaard met misselijkheid. Fel licht en harde geluiden kunnen vervelend zijn en de hoofdpijn verergeren. Deze klachten verdwijnen geleidelijk na een hersenschudding, maar kunnen enkele dagen tot weken aanhouden.

Hersenkneuzing
De verschijnselen die iemand met een hersenkneuzing laat zien, hangen samen met de ernst van de hersenkneuzing. Bij een lichte hersenkneuzing lijken de verschijnselen op die van een hersenschudding maar ze duren langer. Een persoon met een hersenkneuzing is langer dan een kwartier buiten bewustzijn en/of langer dan een uur niet in staat om nieuwe informatie op te nemen. Vaak zijn mensen met een hersenkneuzing ook meer verward dan mensen met een hersenschudding. Soms reageren ze agressief naar mensen in hun omgeving en luisteren ze niet. Bij hele ernstige hersenkneuzingen is de persoon bewusteloos tijdens de eerste uren na het ongeval. Mensen met een hersenkneuzing hebben vaak ook ernstiger verwondingen aan hun hoofd dan mensen met alleen een hersenschudding, maar dit hoeft niet. Klachten die voorkomen na een hersenkneuzing:

• hoofdpijn
• misselijkheid
• braken
• overgevoeligheid voor licht en geluid

Deze klachten houden vaak langer aan dan na een hersenschudding. Afhankelijk van welke delen van de hersenen beschadigd zijn, kunnen ook andere klachten voorkomen. Dit is ook erg afhankelijk van de ernst van de hersenkneuzing. Klachten die ook kunnen voorkomen bij lichte hersenkneuzingen:

• zich minder goed kunnen concentreren
• sneller moe zijn

Klachten die ook kunnen voorkomen bij ernstiger hersenkneuzingen:

• gedragsveranderingen
• persoonlijkheidsveranderingen
• uitvalsverschijnselen, zoals verminderd zien of een verlamming. Dit is afhankelijk van de plaats waar de hersenen beschadigd zijn

Bloedingen
Wanneer een bloedvat scheurt door de klap of val op het hoofd kan een bloeding in het hoofd ontstaan. Deze bloeding neemt ruimte in binnen de schedel. Omdat de schedel een afgesloten ruimte is, kunnen de hersenen niet aan de kant voor deze bloeding, maar worden ze samengedrukt. Daardoor kunnen de hersenen niet goed functioneren en kan iemand met zo’n bloeding enkele uren tot dagen na het ongeval verward raken, onduidelijk gaan praten of een verlamming krijgen en weer bewusteloos raken. Een bloeding uit een slagader is het gevaarlijkst en kan ontstaan in de eerste uren na een ongeval. De persoon lijkt eerst helder bij bewustzijn te zijn, maar krijgt toch na enige tijd toenemende hoofdpijn en wordt suf. Een bloeding uit een ader verloopt veel langzamer en kan ook na enkele dagen tot weken na een ongeval nog klachten geven, maar is minder gevaarlijk dan een slagaderlijke bloeding.

Hoe ontstaat hoofdpijn?

Door een klap of val op het hoofd kan de huid beschadigen en worden de hersenen binnen de schedel heen en weer geschud. Afhankelijk van de ernst van de inwerkende kracht en de plaats waar de kracht op het hoofd terechtkomt, kunnen verschillende verschijnselen ontstaan. Soms kunnen de hersencellen tijdelijk niet optimaal functioneren, zoals bij een hersenschudding. Bij een hersenkneuzing gaan er ook daadwerkelijk hersencellen kapot. Ook kan een bloedvat scheuren, waardoor een bloeduitstorting in of net buiten de hersenen ontstaat die de hersenen samendrukt.

Hoofdpijn na een val of stoot, is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Kneuzing of wond van huid en onderliggende spieren
Het kan enkele weken duren voordat de gevolgen van een kneuzing of wond van de huid genezen. Meestal gebeurt dit spontaan. U kunt het herstel zelf niet versnellen. Maatregelen die u kunt nemen, zijn:

• de omgeving van de wond schoonhouden, door deze regelmatig te spoelen met stromend water
• de wond beschermen tegen vuil en nieuwe beschadigingen, door er een pleister of gaasje op te plakken
• soms is het nodig de wond te hechten, wanneer de wondranden niet dicht genoeg bij elkaar liggen. Meer hierover kunt u lezen in de dokterdokter.nl folder 'Hechten'
• wanneer er vuil in de wond is gekomen en u langer dan tien jaar geleden voor het laatst een tetanusspuit heeft gehad, kan het verstandig zijn een herhalingstetanusprik te halen

Hersenschudding
Hoofdpijn
Veel mensen hebben na een hersenschudding last van hoofdpijn. Deze hoofdpijn verergert vaak in de eerste uren na de hersenschudding en neemt in de dagen daarna weer af. Bij sommige mensen blijft de hoofdpijn enkele weken aanhouden. Fel licht, geluid en drukte kunnen de hoofdpijn verergeren. Wanneer u veel last heeft van hoofdpijn, kunt u hiervoor paracetamol gebruiken. Als paracetamol niet voldoende helpt, is het verstandig om met uw huisartsenpraktijk te overleggen of u sterkere pijnstillers mag gebruiken.
Bepaalde pijnstillers mogen niet in de eerste 24 uur na de hersenschudding gebruikt worden, omdat ze de bloedstolling beïnvloeden. Na enkele dagen is het verstandig om de hoeveelheid pijnstillers te gaan afbouwen. Wanneer u langer dan een paar weken dagelijks pijnstillers gebruikt, kunnen deze juist hoofdpijn veroorzaken en zorgen dat u steeds meer pijnstillers nodig heeft. Als het u niet lukt om de pijnstillers af te bouwen, is het ook verstandig om te overleggen met uw huisarts.

Misselijkheid en braken
Misselijkheid is ook een veel gehoorde klacht na een hersenschudding, soms met braken erbij. Wanneer u drie keer of vaker in de eerste uren na een hersenschudding moet braken is het verstandig contact op te nemen met uw huisartsenpraktijk. De misselijkheid en het braken verdwijnen meestal snel in de eerste dagen na de hersenschudding. Wanneer de klachten heel heftig zijn, kunt u soms tijdelijk zetpillen gebruiken tegen misselijkheid en braken. Andere vaak voorkomende klachten zijn:

• vermoeidheid
• slapeloosheid
• snel geïrriteerd zijn
• duizeligheid
• problemen met concentratie en geheugen
• niet tegen drukte kunnen

Als u hier veel last van heeft, kan het verstandig zijn om wat meer rust te nemen. Strikte bedrust, zoals vroeger werd voorgeschreven, is niet meer noodzakelijk. Beter kunt u luisteren naar de signalen van uw lichaam. Het toenemen van vermoeidheid of hoofdpijn is vaak een teken dat u rust moet nemen. Wanneer u zich goed voelt, kunt u geleidelijk uw dagelijkse bezigheden weer uitvoeren. Het is verstandig te wachten met werken en sporten tot u thuis weer al uw bezigheden kunt uitvoeren.
Lichte klachten van moeheid, problemen met concentreren en drukte niet kunnen verdragen, kunnen in de weken na een hersenschudding aanhouden en verdwijnen vaak geleidelijk. De meeste mensen hebben hier drie tot zes maanden na het ongeval geen last meer van. De klachten zijn zelden blijvend.

Hersenkneuzing
De gevolgen van een hersenkneuzing zijn afhankelijk van de ernst daarvan. Bij een hersenkneuzing wordt u meestal opgenomen in het ziekenhuis. Daar wordt u heel regelmatig in de gaten gehouden. Vaak wordt ook een scan van uw hoofd gemaakt om de mate van schade te beoordelen. De neuroloog of assistent van de neuroloog onderzoekt u regelmatig en bepaalt wanneer u weer naar huis kunt. Het herstel na een lichte hersenkneuzing verloopt hetzelfde als na een hersenschudding. De klachten kunnen wel heftiger zijn en langer aanhouden, maar dit hoeft niet zo te zijn.

Bij een ernstiger hersenkneuzing kunt u last hebben van uitvalverschijnselen, zoals problemen me t zien, praten of een verlamming. Het herstel van deze uitvalsverschijnselen kan vaak bespoedigd worden door therapie, bijvoorbeeld fysiotherapie of ergotherapie. Er wordt gekeken welke therapie voor u geschikt is.

Bij een ernstiger hersenkneuzing kan er sprake zijn van een gedragsverandering of verandering van karakter. Deze veranderingen zijn minder goed te beïnvloeden door therapie, maar kunnen wel van grote invloed zijn op de persoon zelf en zijn naaste omgeving. Vaak wordt een (neuro)psycholoog ingeschakeld die de patiënt en zijn familie kan begeleiden. Ook kan hij met behulp van testen, de ernst van deze veranderingen in gedrag en karakter bepalen. Geheugenproblemen zijn een ander probleem na een hersenschudding, ook hierbij kan een psycholoog helpen bij het herstel.

Bloeding in of buiten de hersenen
Een bloeding in de hersenen neemt ruimte in en drukt de hersenen aan de kant. Enige tijd na het ongeval kunnen de volgende verschijnselen optreden:

• verwardheid
• uitvalsverschijnselen
• bewusteloosheid

Opname in het ziekenhuis is dan altijd noodzakelijk. In het ziekenhuis wordt een scan van het hoofd gemaakt om te bepalen om wat voor bloeding het gaat. Ophoping van bloed buiten de hersenen door een scheur in een slagader is een bijkomend verschijnsel bij een breuk van het schedelbot en vormt een levensbedreigende situatie. U moet dan snel geopereerd worden door een neurochirurg. Hij brengt de bloeding tot stilstand en verwijdert het bloed, waardoor de hersenen niet meer samengedrukt worden. Na deze operatie wordt de patiënt verpleegd op de intensive care-afdeling. Ophoping van bloed buiten de hersenen door een bloeding in een ader, is meestal minder levensbedreigend. Bij een kleine bloeding wordt vaak afgewacht of de bloeding zelf tot stilstand komt. Bij een grote bloeding is ook vaak een operatie nodig. Bloedingen in de hersenen zelf door verscheuring van bloedvaatjes daar, zijn minder goed te opereren. Deze moeten meestal zelf tot stilstand komen.

Wanneer naar de huisarts met hoofdpijn?

U moet altijd contact opnemen met uw huisartsenpraktijk, als iemand na een klap of val op het hoofd:

• langer dan vijftien minuten bewusteloos is
• langer dan een uur na het ongeval nog steeds geen nieuwe informatie kan opnemen
• na eerst helder te zijn geweest, weer suf en verward wordt of buiten bewustzijn raakt
• meer dan tweemaal braakt
• aangeeft dat de hoofdpijn fors toeneemt
• bloedverdunnende medicijnen gebruikt waarvoor controles bij de trombosedienst nodig zijn, of een stollingsstoornis heeft en de verschijnselen van een hersenschudding heeft
• jonger dan 2 of ouder dan 65 jaar is en de verschijnselen van een hersenschudding heeft
• een wond heeft die blijft bloeden
• een vieze wond heeft en langer dan tien jaar geleden voor het laatst een tetanusprik heeft gekregen
• gevallen is van meer dan twee meter hoogte
• gevallen is na een ongeval waarbij de snelheid meer dan 10 kilometer per uur was voor fietsers, 30 kilometer per uur voor motorrijders en 60 kilometer per uur voor automobilisten
• om een andere reden niet goed aanspreekbaar is, bijvoorbeeld door invloed van alcohol, medicijnen of drugs

Ook is het belangrijk om contact op te nemen met uw huisarts als u het, afgezien van de bovengenoemde punten, eenvoudigweg niet vertrouwt.

Wat kunt u zelf doen aan hoofdpijn?

Verwondingen aan het hoofd
Oppervlakkige wonden kunt u schoonspoelen met lauw water, zodat het ergste vuil verwijderd wordt. Wanneer de wond erg bloed, kunt u met een schone gestreken theedoek of met een steriel gaasje stevig tegen de wond duwen zodat het bloeden stopt. Wanneer de wondranden niet tegen elkaar liggen of de wond blijft bloeden, is het verstandig om contact op te nemen met uw huisartsenpraktijk om de wond te laten hechten en de bloeding te doen stoppen. Op een buil kunt u een washandje gevuld met ijsblokjes leggen, om het groter worden van de buil tegen te gaan en om de pijn te verminderen.

Hersenschudding
Een persoon met een hersenschudding moet u de eerste 24 uur na het ongeval goed in de gaten houden, om te kijken of hij suf wordt of toch tekenen van een hersenkneuzing vertoont. Daarom moet de eerste 24 uur steeds iemand aanwezig zijn. U controleert de persoon met een hersenschudding ieder uur:

• of de persoon nog goed wakker is
• of de persoon weet waar hij is
• of de persoon weet wat er de afgelopen uren is gebeurd

Iemand met een hersenschudding heeft vaak zin om te gaan slapen. U moet hem dan wel iedere twee uur wakker maken en bovengenoemde vragen stellen. Wanneer de persoon de vragen goed beantwoord, kan hij weer verder slapen. Twee uur later moet de persoon weer wakker gemaakt worden en moeten dezelfde vragen gesteld worden. Als na 24 uur alles normaal is gebleven, kunt u stoppen met de controle. Neem direct contact op met de huisarts als:

• u de persoon met een hersenschudding niet wakker krijgt
• wanneer hij geen of vreemde antwoorden geeft op de vragen

Hersenkneuzing
Mensen met tekenen van een hersenkneuzing worden eigenlijk altijd in het ziekenhuis opgenomen, waar ze goed in de gaten worden gehouden. Bij een lichte hersenkneuzing vindt opname plaats op een verpleegafdeling. Ieder uur controleert een verpleegkundige de patiënt. De bloeddruk en pols worden gemeten, er wordt met een lampje in de ogen gekeken en er wordt gekeken hoe de patiënt reageert op vragen en opdrachten. Bij een zwaardere hersenkneuzing zijn intensievere controles nodig en wordt de patiënt meestal opgenomen op een gespecialiseerde afdeling of een medium of intensive care-afdeling.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Probeer hoofdletsel te voorkomen. Dit kunt u doen door het treffen van een aantal voorzorgsmaatregelen, zoals:

• een fietshelm voor kinderen
• een cap tijdens het paardrijden
• een helm tijdens het skeeleren
• de verkeersregels naleven
• voorzichtig zijn wanneer u op hoogte gaat werken, en degelijk materiaal gebruiken
• gordels in de auto
• een goede autostoel voor kinderen
• kinderen pas zelf laten deelnemen aan het verkeer wanneer ze goed op de hoogte zijn van de verkeersregels en ze deze zelfstandig kunnen toepassen

In samenwerking met

Drs. J.H. Schieving (auteur)
Dr. A. Keijser (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• Patiëntenfolder Hoofdpijn algemeen. Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht
• Patiëntenfolder Wekadvies. Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht
• Patiëntenbrief Medicijnafhankelijke hoofdpijn. Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht
• Patiëntenbrief Hoofdpijndagboek. Nederlands Huisartsen Genootschap, Utrecht
• Hijdra (red) e.a. Neurologie. 26e druk 1998:556-78
• Thijs e.a. Acute geneeskunde. 1998:151-60 Bartelink MEL, Duijn NP van et al
• Silberstein SD, Lipton RB, Goadsby PJ. Headache in Clinical Practice. Oxford: 'sis Medical Media Ltd, 1998
• Kuster JAM, Bremer R (red). Hoofdpijn onder controle. Uitgave voorlichtingsbureau.
• Bomhof MAM, Van der Zwan JL. 104 vragen over hoofdpijn. Van Reemst Unieboek 1997 ISBN 90 410 0546 3
• Farmacotherapeutisch Kompas 2000/2001. Amstelveen: Commissie Farmaceutische Hulp van het College voor Zorgverzekeringen, mei 2000:178-88 Richtlijn Nederlands Vereniging Neurologie diagnostiek en behandeling licht schedelhersentrauma 2001
• Meer informatie Website van de Hersenstichting