Heesheid

Wat is heesheid?

Heesheid is een stoornis van het stemgeluid: de stem is niet helder, maar ruw en van toonhoogte veranderd. Per jaar hebben zeven van de duizend mensen wel eens last van heesheid. Vrouwen komen twee keer zo vaak met deze klacht bij de huisarts dan mannen.



Symptomen heesheid

U herkent de klacht heesheid aan een veranderd stemgeluid: de toonhoogte van de stem kan veranderd zijn, het stemgeluid kan gesluierd, schor, geknepen of gebroken zijn of men is gewoon de stem “kwijt”.



Hoe ontstaat heesheid?

  • Allereerst kunnen afwijkingen in de vorm van de stembanden of van de omgeving van de stembanden heesheid geven. De meest bekende en tevens meest voorkomende oorzaak daarvan is de bovenste luchtweginfectie, die in dit geval zwelling van de stembanden geeft. Verder kan inademing van bepaalde stoffen zoals tabaksrook en inhalatiemedikamenten (gebruikt bij astma en bronchitis) stembandirritatie en dus heesheid geven. Lokale zwellinkjes van de stembanden, zoals poliepen, kysten en knobbeltjes, zijn goedaardig en kunnen heesheid geven. Zeldzaam als oorzaak van heesheid is strottehoofdkanker: deze ziekte komt voor op de gemiddelde leeftijd van 60 jaar.
  • Stress kan een verhoogde spanning van de strottehoofdspieren en daardoor heesheid geven.
  • Een overmatig en geforceerd stemgebruik kan aanleiding geven tot heesheid, en wel doordat de omgeving van de stembanden gezwollen en geïrriteerd is.
  • Een gestoorde zenuwfunctie kan stembandverlamming en dus heesheid veroorzaken. Bij deze vorm van heesheid is er vaak maar één stemband verlamd (we hebben er twee). De meest bekende oorzaak van een stembandverlamming is het operatief verwijderen van een te grote schildklier, waarbij de stembandzenuw beschadigd wordt. Andere oorzaken kunnen zijn: virusinfectie, doorbloedingsstoornis, beschadigingen door ongeval of gezwel en zenuw- of spierziekten.
  • Een variatie in de bouw van het strottehoofd kan heesheid geven. In dat geval bestaat de heesheid al langer en “hoort” bij die persoon.
  • Overige oorzaken van heesheid kunnen zijn: veroudering, hormonaal (zoals bij een te hard of te zacht werkende schildklier), gebruik van bepaalde medicijnen (zoals hormonen of middelen tegen allergie), beschadiging na intubatie op de operatiekamer en het naar binnen krijgen van een vreemd voorwerp (zoals een stukje speelgoed).



Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

In de meeste gevallen wordt heesheid veroorzaakt door een virale bovenste luchtweginfectie, zeker als er ook klachten zijn van verkoudheid, keelpijn of griepgevoel. Een dergelijke infectie is niet ernstig en duurt meestal tussen de vier en veertien dagen; er is een volledig herstel van de stem. Wanneer de heesheidsklachten twee à drie weken bestaan is het raadzaam om naar de huisarts te gaan.



Wanneer naar de huisarts?

Indien u twee à drie weken hees bent dan is het verstandig om naar de huisarts te gaan. Deze zal u een aantal vragen stellen en met een lampje (en soms ook met een spiegeltje) in uw keel kijken om tot inzicht te komen over aard en ernst van de achterliggende aandoening. De huisarts zal in de meeste gevallen advies geven en in sommige gevallen overgaan tot verwijzing naar een logopedist of een KNO-arts. Kinderen met heesheid die stress hebben en/of overmatig hun stem gebruiken hebben soms baat bij logopedie. De huisarts zal verwijzen naar de KNO-arts als hij het vermoeden heeft dat er op of rond de stembanden een aandoening zit die niet vanzelf of met behulp van adviezen of medicatie overgaat.



Wat kunt u er zelf aan doen?

De volgende maatregelen kunt u nemen:

  • Stemrust, dat wil zeggen niet te veel spreken en zeker niet schreeuwen, roepen, gillen en langdurig en hard fluisteren
  • Niet roken
  • Stomen, bijvoorbeeld met kamille-thee of gewoon met heet water
  • Stress verminderen en ontspannen: op tijd naar bed gaan, op gezette tijden rust nemen, yoga of ontspanningsoefeningen doen, ontspannende massage ondergaan, etc.



Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

In het hier bovenstaande verhaal zijn veel maatregelen al genoemd: letten op een goed stemgebruik, bij voorkeur niet roken en stress proberen te vermijden. Voorts is waakzaamheid geboden bij gebruik van bepaalde medicijnen, zoals de al eerder genoemde hormoonpreparaten, middelen tegen allergie (de zogeheten antihistaminica), middelen tegen astma en bronchitis (en wel de zogeheten inhalatie-corticosteroïden), en verder ook de zogeheten bètablokkers en anticholinergica.



In samenwerking met

Drs. F. Quispel (auteur)
Drs. W.A. Keijser (consulent)
Dr. P.J.G. Schreurs (consulent)
Dr. J.A.M. Engel (consulent)



Wetenschappelijke verantwoording

  • Streefkerk JG, Verheij ThJM. Kleine kwalen in de huisartspraktijk. 1e dr. Bunge, 1993.
  • Leusden HAIM van. Diagnostisch kompas 1999/2000. 2e dr. Commissie Aanvullende Diagnostiek van het College voor Zorgverzekeringen. 1999.