Eerste tekenen van de bevalling

Wat is bevallen?

Het is moeilijk om een precieze definitie van bevallen te geven.

De bevalling of baring is een proces dat zichzelf versnelt en door de moeder en de baby in gang gezet wordt. Het moment waarop de baring begint, is niet exact aan te geven.

Het einde van de baring is het moment waarop, na de geboorte van het kind, ook de nageboorte en de vliezen zijn geboren. Het zal u opvallen dat felicitaties pas gegeven worden als de baring helemaal voltooid is.

Wanneer kunt u het begin van de bevalling verwachten?

In principe is de pasgeborene voldragen vanaf een zwangerschapsduur van 37 weken. Waarschijnlijk bent u op de hoogte van de datum waarop u uitgeteld bent. Slechts 4,5% van de zwangere vrouwen bevalt op de uitgerekende datum.

Op tijd
In de verloskunde is een bevalling 'op tijd' al vanaf drie weken vóór de uitgerekende datum tot twee weken na de uitgerekende datum. In deze periode van vijf weken kunt u dus meestal de bevalling verwachten. Het ene kind is er eerder aan toe om geboren te worden dan het andere kind.

Te vroeg
Echter vóór 37 weken kunt u ook bevallen, maar dan is het kindje te vroeg

Overtijd
Na 42 weken is het kindje overtijd.

Hoe kondigt het begin van de bevalling zich aan?

De bevalling kan zich op verschillende manieren aankondigen:

• begin van de weeën
• breken van de vliezen
• licht vaginaal bloedverlies

Hoe weet u of de weeën zijn begonnen?

Regelmatige weeën
De bevalling is begonnen wanneer er regelmatige weeën zijn. De weeën komen dan om de drie tot vier minuten minstens een uur lang. De weeën nemen daarbij toe in frequentie, kracht en duur.

Harde buiken en voorweeën
Eerder in de zwangerschap zijn er ook andere samentrekkingen van de baarmoeder die kunnen lijken op weeën. Het betreft de Braxton-Hicks contracties, ofwel de harde buiken en de voorweeën.

Harde buiken

De arts John Braxton Hicks beschreef in al 1872 dat er gedurende de gehele zwangerschap wel enkele samentrekkingen van de baarmoeder per dag plaatsvinden.

U kunt deze samentrekkingen, ook contracties genoemd, zien als oefeningen van de baarmoeder. Ze spelen waarschijnlijk een rol bij het oprekken van de baarmoeder, zodat een deel van de baarmoederhals gebruikt kan worden als extra ruimte voor de groeiende baby. Deze samentrekkingen leiden niet tot het opengaan van de baarmoedermond.

Bovengenoemde samentrekkingen worden ‘Braxton-Hicks contracties’ genoemd. Uw buik voelt dan hard aan. Daarom wordt ook wel van ‘harde buiken’ gesproken. Ze duren vaak langer dan echte weeën, soms tot enige minuten. Harde buiken kunnen zich gedurende de gehele zwangerschap voordoen.

Wanneer kunnen harde buiken optreden?

• bij bukken
• bij plotseling opstaan
• wanneer u flink in de weer bent geweest
• een volle blaas of een orgasme kunnen de baarmoeder prikkelen, daardoor kan de baarmoeder samentrekken
• het kind kan de oorzaak zijn van een harde buik, als het zich omdraait of als het een groeispurt heeft waardoor de baarmoeder snel moet oprekken

Een harde buik kan ongemakkelijk zijn of soms een beetje pijnlijk, maar er zijn ook zwangere vrouwen die er weinig last van hebben.

Voorweeën

In de laatste weken van de zwangerschap nemen de harde buiken in aantal toe en worden pijnlijker. Deze contracties worden ‘voorweeën’ genoemd.  Het is niet helemaal duidelijk waardoor de omslag van de voorweeën naar de echte weeën bepaald wordt.

Voorweeën worden als pijnlijker ervaren. Ze kunnen al een paar weken voor de uitgerekende datum optreden. Vooral in de laatste dagen voor de bevalling kunt u hier meer last van krijgen.

Voorweeën zijn pijnlijk en kunnen soms enkele uren om de drie minuten aanhouden om vervolgens weer weg te blijven. Het kan echter ook zo zijn, dat deze weeën niet regelmatig om de drie minuten maar bijvoorbeeld om de 3-8-7-5-6 minuten komen.

Kenmerkend van voorweeën is dat ze niet erger worden en ook niet langer gaan duren. Voorweeën duren dertig tot veertig seconden en treden meestal ‘s nachts op.

Wat doen voorweeën?
Voorweeën kunt u zien als een voorbereiding op de naderende bevalling. De baarmoeder en de baarmoedermond worden voorbereid. Tevens zal het hoofdje dieper in het bekken geduwd worden.

Voorweeën ontsluiten de baarmoedermond niet. Wel ondergaat de baarmoedermond een flinke verandering. Buiten de zwangerschap is deze kegelvormig en minstens zo lang als het bovenste kootje van de duim.

De voorweeën zorgen ervoor dat het 'vingerkootje' steeds kleiner wordt en heel zacht. Aan het einde van dit verwekingsproces voelt de verloskundige een baarmoedermond die aanvoelt als totaal ontspannen lippen.

Verder is het belangrijk om te weten dat u bij een tweede of derde kind langer voorweeën kunt hebben.

Hoe kunt u voorweeën het beste opvangen?
U kunt bijvoorbeeld op uw zij gaan liggen met een kussen tussen de benen. Hierbij ademt u diep in door de neus, terwijl u uw buik probeert op te bollen.

De baby krijgt dan als het ware meer ruimte. Zet uw adem een paar seconden vast en blaas de lucht weer langzaam uit terwijl u de letter ‘F’ uitspreekt.

Echte weeën

De voorweeën gaan op een bepaald moment over in de 'echte' baringsweeën. Het is voor vrouwen, die al kinderen hebben, moeilijk om te omschrijven hoe een wee voelt en welke pijn men ervaren heeft. De ergste pijn is men al snel na de bevalling vergeten; een paar maanden later vervaagt de herinnering nog verder.

Hoe herkent u weeën?
Een wee heeft een aanloop, een hoogtepunt en een uitloop. Als de wee net begint, is de pijn goed te verdragen.
Op het hoogtepunt is de druk op de baarmoedermond het grootst en daarmee is de dan pijn het hevigst. Gelukkig duurt het hoogtepunt kort genoeg om de pijn meestal toch goed te kunnen verdragen. Daarna neemt de sterkte van de wee weer af, en u krijgt even rust.

Een sterke wee duurt gemiddeld ongeveer anderhalve minuut vanaf het begin tot het einde. De duur en de sterkte van de wee zijn belangrijker dan de frequentie.

Wanneer de weeën regelmatig gaan komen, zal geleidelijk de baarmoedermond opengaan. Met regelmatig wordt bedoeld om de vijf minuten en niet de ene keer om de tien minuten en dan weer om de vijf minuten.

Naarmate de ontsluiting vordert, zullen de weeën om de vier of drie minuten gaan komen. Maar vooral de duur en de sterkte van de weeën zijn het belangrijkst.

Wat maakt een wee zo pijnlijk?
Een wee veroorzaakt een grote rek van de baarmoedermond. Deze wordt als het ware opengetrokken, dit uitrekken is verantwoordelijk voor een deel van de pijn.

Ook wordt er getrokken aan de banden waarmee de baarmoeder is opgehangen aan het bekken. Dit geeft pijn in de liezen, boven het schaambeen, in de onderrug en in het stuitje.

Soms straalt de pijn zelfs door tot in de bovenbenen. Men spreekt dan van ‘beenweeën’. Tijdens een wee wordt ook het hoofdje het bekken ingedreven; dit kan diep binnen in het bekken een akelige botpijn geven.

Waarmee is een wee te vergelijken?
Een wee is te vergelijken met het beklimmen van een hoge, steile berg. In het begin van de beklimming gaat alles nog redelijk makkelijk, maar wanneer de top bijna is bereikt, is de inspanning bijna niet meer te doen. Afdalen kost minder moeite dan stijgen.

Hoe weet u of de vliezen gebroken zijn?

De baby ligt veilig opgeborgen in de baarmoeder in een gesloten vruchtzak en wordt omringd door vruchtwater.

Het breken van de vliezen
De vruchtvliezen kunnen vóórdat er weeën zijn geweest, breken. In de volksmond zegt men nog vaak: het vruchtwater ‘breekt’. In werkelijkheid breekt het vruchtwater niet, maar zijn het de vliezen die breken.

Het breken van de vliezen is pijnloos. Eén op de tien bevallingen begint met het breken van de vliezen. Sommige zwangeren verliezen ineens veel vruchtwater; ze voelen dan een golf warm water stromen. Het kan echter ook zijn, dat u het vruchtwater druppelsgewijs verliest.

Hoe kunt u nagaan of het vocht dat u verliest vruchtwater is?
In sommige gevallen is het moeilijk om vruchtwater van urine en/of vaginale afscheiding te onderscheiden.

Een aantal typische kenmerken van vruchtwater zijn:

• vruchtwater is kleurloos
• vruchtwater ruikt een beetje zoetig meestal ziet u in het vruchtwater wittige vlokjes; dit worden vernixvlokjes genoemd.

Vernix is wittige huidsmeer afkomstig van de babyhuid. U kunt bijvoorbeeld vernixvlokjes in het schaamhaar vinden.

Een aantal typische kenmerken van urine zijn:

• urine is geel
• urine heeft een typische geur

Een aantal typische kenmerken van vaginale afscheiding zijn:

• afscheiding in de laatste weken van de zwangerschap is waterig en kan 's morgens langs uw benen lopen
• afscheiding heeft de kleur van melk afscheiding ruikt zurig en wat broodachtig

Wanneer u twijfelt over de aard van het vocht dat u verliest, kunt u een maandverbandje in uw ondergoed leggen en beoordelen wat er in de loop van de dag in het maandverbandje gekomen is.

Bij twijfel kunt u echter het beste contact opnemen met de verloskundig hulpverlener (verloskundige, huisarts, gyneacoloog). U kunt haar of hem dan eventueel het maandverbandje laten zien.

Wat doet u als u vruchtwater verliest?

De verloskundige of gynaecoloog zal meestal instructies hebben gegeven over wat te doen bij het breken van de vliezen.
Vaak heeft men u gevraagd te bellen wanneer de vliezen duidelijk zijn gebroken, maar bij twijfel alleen overdag contact op te nemen.

Het is aan te raden om vanaf vier tot zes weken voor de uitgerekende datum uw matras te beschermen. U kunt immers niet weten of u verrast wordt met een golf vruchtwater.

Wanneer de verloskundige, huisarts of het ziekenhuis bellen?

In de volgende gevallen adviseren we u om direct contact op te nemen met uw verloskundige:

• als het vruchtwater niet kleurloos is, maar groen of rood Groen vruchtwater betekent dat de baby gepoept heeft. Dit kan eventueel erop wijzen dat de baby het benauwd heeft gehad, of nog benauwd heeft. Rood vruchtwater wijst op bloed in het vruchtwater. Dit komt gelukkig niet veel voor
• als de verloskundige bij de laatste controle heeft gezegd dat het hoofdje nog niet in het bekken was ingedaald. In zo’n geval wordt u gezegd wat u nu de vliezen gebroken zijn, het beste kunt doen

Algemene richtlijnen om de verloskundige te bellen:

• als de vliezen gebroken zijn. Gebeurt dit ’s nachts, dan kunt u wachten tot de volgende ochtend. Dit geldt als bij de laatste zwangerschapscontrole het hoofdje van de baby was ingedaald, en als het vruchtwater niet groen is of rood
• als u plotseling heel veel bloed verliest
• als u weeën gedurende één à twee uur, om de drie of vier minuten heeft. Dit geldt bij uw eerste kind. Bevalt u van een volgend kind, dan kan het zijn dat u behoefte heeft om eerder te bellen
• als u persdrang heeft
• als u krampen, weeën, veel vochtverlies of bloedverlies heeft, vóórdat u 37 weken zwanger bent. Dit is meer dan drie weken voor de uitgerekende datum
• als u wilt weten waar u aan toe bent

In geval van een ziekenhuisbevalling zult u dan meestal naar het ziekenhuis toe moeten.

Als u thuis wilt bevallen, kan het zijn dat de verloskundige of huisarts bij u langs komt. Soms zal de verloskundige even blijven om u door een moeilijke periode heen te helpen.

Het kan ook zijn, dat de weeën elkaar ineens zo snel opvolgen, dat de verloskundige besluit om niet meer weg te gaan.

In samenwerking met

C.E.J. van Boekholt-van Etten (auteur)
Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (consulent)
Dr. K. Boer (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• Heineman MJ, Obstetrie en gynaecologie, Derde herziene druk 1999, Elsevier/Bunge,Maarssen
• Treffers PE, Prins M, Praktische Verloskunde, Tiende herziene druk, Bohn Stafleu Van Loghum, Houten, 1999
• Smulders B, Croon M, Veilig Bevallen, Kosmos- Z&K Uitgevers BV, Utrecht, 1996
• Bevallen en Opstaan, geschreven door Jetske Spanjer e.a., Uitgeverij Contact, ISBN 90-254-0961-X. Een helder geschreven boek met uitgebreide informatie over zwangerschap en bevalling.
• Veilig bevallen, geschreven door Beatrijs Smulders en Mariël Croon, Uitgeverij Kosmos-Z&K, ISBN 90-215-2991-2. Dit boek bevat uitgebreide informatie over de periode vlak vóór, tijdens en vlak na de bevalling.

Internet:

• Nederlands Huisartsen Genootschap. Patiëntenfolder 'de bevalling' , NHG. Utrecht.