Clusterhoofdpijn

Wat is clusterhoofdpijn?

Clusterhoofdpijn is een zeldzame vorm van hoofdpijn, die verwant is aan migraine. Er is sprake van zeer hevige hoofdpijnaanvallen die in clusters (groepen) optreden. De meest bekende andere naam voor clusterhoofdpijn is neuralgie van Horton. Het komt met name voor bij mannen in de leeftijdsgroep van 18 tot 50 jaar. Na het zestigste levensjaar komt clusterhoofdpijn nog maar zelden voor.

Symptomen clusterhoofdpijn

Clusterhoofdpijn bestaat uit aanvallen van zeer heftige hoofdpijn. De aanvallen verlopen niet bij iedereen hetzelfde. Klachten die veel voorkomen zijn:

• extreme stekende pijn aan één kant van het gelaat en de slaap
• uitstraling van de pijn naar één oog
• tranend, rood oog
• loopneus of juist een verstopte neus
• bewegingsdrang
• uitputting na een aanval

Andere klachten die kunnen optreden, zijn:

• overmatig transpireren
• verhoging van de lichaamstemperatuur
• gezwollen oogleden
• uitstraling van de pijn naar andere delen van het gelaat of de nek

De hoofdpijnaanvallen bij clusterhoofdpijn komen in clusters (groepen) voor. De clusters treden meestal één à twee keer per jaar op en duren twee tot twaalf weken. Tijdens een cluster treden de hoofdpijnaanvallen frequent op. Het aantal aanvallen wisselt per persoon. Sommige mensen hebben één aanval in twee dagen, anderen hebben meerdere aanvallen op één dag. De aanvallen komen vaak zeer regelmatig. De klok kan er bij wijze van spreken op gelijk worden gezet. De aanvallen duren meestal een kwartier tot een uur, maar kunnen ook enkele uren aanhouden.

Bij mannen komt de clusterhoofdpijn dikwijls in bepaalde periodes van het jaar voor, vaak in de lente en de herfst. Bij vrouwen met deze aandoening kunnen de episodes zich gedurende het gehele jaar voordoen. Aanvallen kunnen worden uitgelokt door het gebruik van alcohol of van bepaalde voedingsmiddelen zoals chocolade, oude kaas en gekruid eten. In de meeste gevallen zijn de aanvallen niet te voorspellen.

Hoe ontstaat clusterhoofdpijn?

Over de oorzaak van clusterhoofdpijn is erg weinig bekend. Er wordt veel onderzoek gedaan naar de oorzaken. Als deze eenmaal bekend zijn, kan er wellicht een meer gerichte therapie worden gegeven.

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Mensen ervaren clusterhoofdpijn als extreem heftig en ondraaglijk. In tegenstelling tot de meeste andere vormen van hoofdpijn kan clusterhoofdpijn erg belemmerend zijn. De aandoening kan leiden tot geheugen- en concentratiestoornissen. De onbekendheid met de aandoening, ook bij artsen, en de gevolgen daarvan voor de patiënt, leiden nogal eens tot maatschappelijke problemen.
Er is een aantal behandelingen mogelijk bij clusterhoofdpijn. Het verschilt per patiënt welke behandeling aanslaat. Het kan dan ook een flinke tijd in beslag nemen voordat een voor u effectieve behandeling is gevonden. De behandelingsvormen zijn te verdelen in twee groepen:

• Behandelingen die een eenmaal begonnen aanval afbreken. Om een aanval te doorbreken, dient u zich hierbij zelf zuurstof toe via een mondkapje, of u zet zelf een injectie met een geneesmiddel
• Behandelingen die aanvallen zoveel mogelijk trachten te voorkomen. Er zijn diverse geneesmiddelen waarmee kan worden getracht aanvallen te voorkomen.

Vroeger werd als behandeling regelmatig een zenuwblokkade toegepast. Omdat behandelingen met medicijnen tegenwoordig vaak succes hebben, wordt dit nauwelijks nog toegepast.

Wanneer naar de huisarts?

Wanneer u vermoedt dat bij u sprake is van clusterhoofdpijn, is het zeer raadzaam om hiervoor een afspraak te maken met uw huisarts. De huisarts kan u zuurstof of injectiespuiten met een geneesmiddel voorschrijven waarmee u een aanval kunt stoppen. Als de clusterhoofdpijn zeer frequent optreedt, kan uw arts een middel voorschrijven om de aanvallen zoveel mogelijk te voorkomen.

Wat kunt u er zelf aan doen?

De behandelingsmogelijkheden van clusterhoofdpijn zijn nog niet optimaal. Het is moeilijk, maar soms zult u moeten leren leven met deze aanvallen van extreme hoofdpijn. Het kan daarbij goed zijn om met lotgenoten te praten. Hoe ervaren zij de aanvallen, hoe gaan zij ermee om, hoe richten zij hun leven in? Binnen de Nederlandse vereniging van Hoofdpijnpatiënten is een werkgroep die zich speciaal richt op clusterhoofdpijn. U kunt daar onder andere terecht voor lotgenotencontact en informatie. Aan het einde van deze folder vindt u een link naar de website van deze vereniging.

In samenwerking met

Drs. A.A.H.H. Liedtke - van Eijck (auteur)
Dr. J. van der Zwan (consulent)
Dr. A. Keijser (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

• Kruip MJHA, Höppener P, Koehler PJ. Het stellen van de diagnose clusterhoofdpijn. Huisarts & Wet 1997;40(7):305-7.
• Vliet JA van, Ferrari MD. Clusterhoofdpijn. Modern Medicine 1998; nr.11: 16-23. 
• Psychologie en geneeskunde. Houten: Bohn Stafleu van Loghum. 
• Hijdra (red) e.a. Neurologie, 3e druk: 263-274; 419-426. Elsevier. Maarssen 2003 
• Silberstein SD, Lipton RB, Goadsby PJ. Headache in Clinical Practice. Oxford: Isis Medical Media Ltd, 1998
• Ferrari MD, Haan J. Alles over hoofdpijn en aangezichtspijn. Utrecht: Bruna Uitgevers B.V. Derde herziene druk, april 2000
• Kuster JAM, Bremer R (red). Hoofdpijn onder controle. Uitgave voorlichtingsbureau
• Bomhof MAM, Van der Zwan JL. 104 vragen over hoofdpijn. Van Reemst Unieboek 1997. ISBN 90 410 0546 3 
• Terwindt GM, Ophoff RA, Haan J, Frants RR, Ferrari MD. Kanalopathieën: Genetische verklaring voor migraine en andere paroxysmale neurologische aandoeningen. NTVG 1998;142:1015-9