Angst (jongeren)

Wat is angst?

Angst is een beklemmend gevoel. Je krijgt dit gevoel als je bang bent, als je in gevaar bent. Angst waarschuwt je en zet je op scherp; het zorgt ervoor dat je lichaam klaar is voor een snelle reactie. Je ziet bijvoorbeeld een vrachtwagen op je afkomen. De angst die je ervaart zorgt er op dat moment voor dat je snel wegkomt, zodat de vrachtwagen je niet raakt.

Angst kun je zien als een normale reactie op gevaar. Als angst je leven gaat beheersen zonder dat de omstandigheden gevaarlijk of echt bedreigend zijn, dan spreken we van een angststoornis. Straatvrees is daar een voorbeeld van. Als je straatvrees hebt, durf je niet meer over straat, omdat je bang bent dat er van alles kan gebeuren.

Symptomen angst

Bij angst ervaar je een bang en angstig gevoel; dit is een geestelijke reactie op angst. Bovendien worden er emoties opgeroepen; de emotionele reactie op angst. Je kunt echter ook lichamelijke verschijnselen ervaren als je angstig bent.

Lichamelijke reacties op angst kunnen zijn:

• hartkloppingen
• snel ademen of hyperventileren
• gespannen spieren
• slecht slapen of juist veel slapen
• nachtmerries
• warm of juist heel koud aanvoelen
• zweten
• trillen
• misselijkheid
• draaiierig gevoel in je maag of buik
• naar het toilet moeten of in je broek plassen
• diarree
• vermoeidheid

Geestelijke reacties op angst kunnen zijn:

• in kringetjes denken
• slechte concentratie
• extra waakzaam/alert zijn, op je hoede zijn
• niet logische – irrationele – gedachten die door je hoofd spelen (bijv. elke man in het donker zien als een potentiële moordenaar en dus niet meer naar buiten gaan)
• piekeren (hierdoor kunnen de lichamelijke reacties weer sterker worden)
• slecht kunnen onthouden

Emotionele reacties op angst kunnen zijn:

• onzekerheid
• huilen
• geïrriteerd zijn
• alleen willen zijn
• giechelen
• schaamte
• gevoel van onveiligheid
• stoer doen
• paniek

Hoe ontstaat angst?

Een angstig gevoel ontstaat in gevaarlijke situaties. In de loop van de jaren heb je die situaties leren herkennen. Deze situaties hebben angst bij je opgeroepen en je daarmee geholpen om snel en goed op gevaar te reageren. Zo hoort het te zijn, dan heeft angst een beschermende functie.
Soms neemt angst een ongezonde vorm aan: namelijk als je bang bent terwijl er geen gevaar is, of als je angst zo heftig is dat je doodgewone situaties gaat vermijden. Dit soort angst ontstaat doordat we ons bedreigd voelen door situaties die niet gevaarlijk zijn, maar die we in onze eigen gedachten gevaarlijk maken.

Wat kun je verwachten?

Een situatie die bij veel mensen angstgevoelens opwekt, is bijvoorbeeld het praten in een groep. De angst voor de door onszelf bedachte gevaren voelt hetzelfde als die voor echt gevaarlijke situaties. Je gedachten kunnen op hol slaan en je hebt geen controle over jezelf, je wilt het liefst ver weg kruipen zodat niemand je kan zien.
Als je zo angstig bent, ben je eigenlijk alleen bezig om dat gevoel van angst weg te werken. Dit heet angstvermijding. Het vermijden van angst geeft rust. Toch werkt dit slechts tijdelijk, want vaak is de oorzaak van de angst daarmee nog niet opgelost. Je hebt in dat geval alleen je lichamelijke en geestelijke reactie op angst tijdelijk stop gezet.

Wanneer hulp zoeken bij angst?

Angst is niet meer normaal als het je normale dagelijkse leven gaat verstoren. Je gaat veel situaties vermijden, je bent vaak gespannen en overal op je hoede en je voelt je vaak ziek van angst. Je gaat dingen doen om de angst minder te laten worden, zoals je ziekmelden bij gym, omdat je bang bent als laatste gekozen te worden. Of je gaat niet meer naar de supermarkt, omdat je niet in de rij voor de kassa durft te staan.
Als je vanwege je angsten niet meer datgene kunt doen wat je zou willen, doordat je gedachten, je lichamelijke of emotionele reacties overheersen, wordt het tijd om ermee aan de slag te gaan. Het beste kun je eerst een afspraak met je huisarts maken. In overleg met jou kan hij of zij je verder verwijzen naar een psycholoog.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Als je vanwege je angsten niet meer datgene kunt doen wat je zou willen, doordat je gedachten, je lichamelijke of emotionele recaties overheersen, wordt het tijd om ermee aan de slag te gaan.

• Zorg voor een gezond en uitgerust lichaam. Hoe lekkerder je in je vel zit, hoe beter je spanningen aankunt. Sport regelmatig, let op je voeding, gebruik geen middelen.
• Schrijf je angsten op wanneer je ze voelt opkomen, schrijf alle voor- en nadelen op, net zo lang tot je weer aan andere dingen gaat denken en weer rustiger bent. Schrijf het gehele scenario van je angst op en als je klaar bent, ga je het herlezen en je afvragen hoe groot de kans is dat het echt gebeurt.
• Probeer te ontspannen in de situaties waarin je spanning en angst voelt opkomen. Dit klinkt gemakkelijk, maar is het in werkelijkheid niet. Je kunt leren ontspannen met bijvoorbeeld ademhalingstechnieken, yoga of mediteren. Je zult dit moeten leren. Je kunt hiervoor bijvoorbeeld een cursus doen.
• Bel een vriend of vriendin voor hulp en vertel gewoon eerlijk over je angsten. Vaak blijkt dat wanneer je ze uitspreekt, ze al minder angstaanjagend zijn dan je eerst dacht.
• Probeer het nemen van beslissingen op basis van je angst te vermijden. Slaap er eerst een nachtje over, zodat je de volgende dag een rustige en goed doordachte keuze kunt maken.

In samenwerking met

Mevr. Drs. M. Blocks (auteur)
Drs. H.E. de Jonge (consulent)
Drs. W. van Donselaar (consulent)
Dr. A.A. Vendrig (consulent)

Wetenschappelijke verantwoording

Geraadpleegde literatuur:

• Lowen A., Leven zonder angst, 1989, Servire, ISBN 90-6325-372-9.
• de Roeck B.P., Recepten om in de puree te raken; doe-het-zelf therapie, 1981, de Toorts, ISBN 90-6020-329-1.
• Vandereycken W.,Hoogduin C.A.L.,Emmelkamp P.M.G, Handboek Psychopathologie deel 1, 1990, Bohn Stafleu Van Loghum, ISBN 90-313-3190-2.